http://tha.proz.com/forums/ Recent translation forum posts en-us Tue, 07 Jul 2026 00:10:07 +0000 Tue, 07 Jul 2026 00:10:07 +0000 http://www.proz.com/faq support@proz.com (ProZ.com Support) support@proz.com (ProZ.com Support) Daryo Translator resources http://tha.proz.com/post/3114107#3114107 Mon, 06 Jul 2026 23:28:00 +0000 <b>Forum:</b> Translator resources<br/><b>Topic:</b> What do you do with dictionaries you no longer use?<br/><b>Poster:</b> Daryo<br/><b>Post title:</b> Keep them<br/><br/>Some are so specialised that you can't find any 'online alternative'.<br /> Adnan Özdemir Turkish http://tha.proz.com/post/3114104#3114104 Mon, 06 Jul 2026 21:54:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> İlginç yazılar<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> "Uzmanlara göre çocuklara daha fazla sebze yedirmenin en etkili altı yolu"<br/><br/>--Alıntı--<br/><br/>YAZI: Melissa Hogenboom<br />BBC Future<br />Yayın tarihi: 5 Temmuz 2026<br />____<br/><br/>Çocukların yeterince sebze yemesini sağlamak zor olabilir. Ebeveynlik forumları ve sohbet grupları "Çocuğumun yalnızca bej renkli yiyecekler yemesi normal mi?" gibi sorularla dolu.<br /><br />Bunun bir nedeni, çocukların erken yaşta tatlı yiyecekleri tercih etmeye başlaması.<br /><br />Anne sütü bile doğal şekerler içeriyor.<br /><br />Katı gıdalara geçtiklerinde ise bir parça brokoli ya da bir kaşık ıspanak yedirmek zor olabiliyor.<br /><br />Oysa çocukların bol miktarda meyve ve sebze içeren çeşitli bir diyete ihtiyacı var.<br /><br />Kötü beslenme; bilişsel işlevleri, konsantrasyonu, davranışı ve hatta okul performansını etkiliyor.<br /><br />Çocuklarda obezite artıyor; bu durum uzun vadeli sağlık sorunlarının yanı sıra daha kötü eğitim sonuçlarıyla da bağlantılı.<br /><br />Neyse ki araştırmacılar çocuklukta beslenme alışkanlıklarını iyileştirmenin yeni yollarını araştırıyor ve bazı yenilikçi çözümler bulmuş durumda.<br /><br />Uzmanların evde deneyebileceğinizi söylediği altı basit yöntemi derledik.<br /><br />1. Sık sık maruz bırakma<br />____________________<br /><br />İngiltere'de Leeds Üniversitesi'nde biyopsikoloji profesörü Marion Hetherington'a göre erken çocuklukta mümkün olduğunca farklı türde sebzeleri sık sık sunmak fark yaratabilir.<br /><br />Çocuğun sebzelere olan ilgisini artırmak için en başarılı dönem okul öncesi yıllar.<br /><br />Hetherington "Beş yaşına kadar çocukları sebzelere maruz kılmayı artırmaya başlamazsanız, artık çok geç olur" diyor.<br /><br />Araştırmalar çocukların bir yiyeceği kabul etmeden önce genellikle birkaç kez tekrar tekrar sunulmasına ihtiyaç duyduğunu gösteriyor.<br /><br />Ancak bu sayının tam olarak kaç olduğu konusunda bulgular karışık: 5 ile 15 arasında değişiyor. Bu, muhtemelen tüm çocukların farklı olmasından kaynaklanıyor.<br /><br />Bir yaşın altındaki çocuklar, genellikle yeni yiyecekleri denemeye karşı daha yüksek isteksizlik (besin neofobisi ya da yeni bir yiyeceğe karşı duyulan korku) gösteren okul öncesi çocuklara (3-4 yaş) kıyasla daha az sayıda maruz kalmaya ihtiyaç duyabilir.<br /><br />Ve bu süreç, çocuğunuz doğmadan önce bile başlayabilir. Bir annenin yediklerinin amniyotik sıvı yoluyla fetüse geçtiğine ve bebeğin yiyecek tercihlerini şekillendirebildiğine dair kanıtlar var.<br/><br/>2. Önce sebze sunun<br />_________________<br /><br />Çocuklara bir yiyeceğin onlar için iyi olduğunu söylemek ters etki yaratabilir çünkü çocuklar "sağlıklı" yerine "lezzetli" olarak tanımlanan yiyecekleri seçme eğilimindeler.<br /><br />Bunun yerine sebzeleri ne zaman sunduğunuza dikkat edin.<br /><br />Hetherington, sebzeleri çocuklar en aç oldukları anda, yani öğünün başında sunmanın yeme olasılığını artırdığını söylüyor:<br /><br />"Çocuklar çoğu zaman en çok neyi seviyorsa ilk onu yer.<br /><br />"Bezelyeye geldiklerinde ise artık açlıkları azalmış veya kalmamıştır."<br /><br />Bu nedenle diğer yüksek kalorili yiyeceklerle rekabeti ortadan kaldırmak faydalı olabilir.<br /><br />Pennsylvania State University'de beslenme bilimleri profesörü Barbara Rolls'a göre önce sebzeleri teşvik etmek çocukların aşırı yemesini de önlemeye yardımcı olur.<br /><br />Batı diyetlerinde sebzeler kahvaltının tipik bir parçası olmasa da sabah ilk iş olarak tüketilmemesi için bir neden yok.<br /><br />Omlete mantar ve ıspanak eklemeyi ya da kahvaltılık muffinlere kabak koymayı deneyebilirsiniz.<br /><br />2023 yılında İngiltere'deki sekiz çocuk bakım merkezinde yapılan bir çalışmada, araştırmacılar çocuklara sunulduğu zamanların yüzde 60'ından fazlasında kahvaltıda sebze yediklerini buldu.<br/><br/>3. Daha sağlıklı yiyeceklerin porsiyonunu büyütün<br />________________________________________<br /><br />Sebzeleri kahvaltıda veya yemekten önce sunmak gerçekçi gelmiyorsa, başka bir yaklaşım da servis porsiyonların oranlarını ayarlamak olabilir. Yani yüksek kalorili bileşenleri azaltıp sebzelerin miktarını artırmak.<br /><br />Bunu sebzeleri garnitür olarak artırarak ya da havuç ve kabak gibi sebzeleri soslara rendeleyerek yapabilirsiniz.<br /><br />Araştırmalar, et-sebze oranı değiştirildiğinde insanların benzer miktarda yemek yemeye devam ettiğini, ancak daha fazla sebze tükettiklerini gösterdiğinden bu yöntem etkili olabilir.<br /><br />Araştırmacılar çocuğun tabağındaki meyve ve sebze miktarının %50 artırılmasının, yedikleri meyve ve sebze miktarını artırdığı tespit etti.<br /><br />Diğer araştırmalar ise okul öncesi çocukların yemek sırasında farklı sebzeler arasında seçim yapabildiklerinde, daha fazla sebze ve daha az sağlıksız yiyecek tükettiklerini gösteriyor.<br/><br/>4. Sebzelerin görünümünü değiştirin<br />_____________________________<br /><br />Çocuğun yediği yiyeceği nasıl algıladığını değiştirmek de faydalı bir yol: Yemek tercihimizin büyük bir kısmı gözlerimizle başlar.<br /><br />Birden fazla seçenek sunulduğunda çocuklar en tanıdık ve hoş görünen yiyeceğe yönelir.<br /><br />Bu da yiyeceklerin sunumunu değiştirmenin çocukların daha fazla sebze yemesine yardımcı olabileceği anlamına gelir.<br /><br />Bir araştırma ekibi, yiyeceklerin tabakta şekil verilmiş halde sunulmasının çocukların yeni yiyecekleri yemelerine yardımcı olduğunu buldu.<br /><br />Başka araştırmalar, meyve ve sebzeler ilginç şekillerde kesildiğinde – örneğin kelebek, çiçek ya da oyuncak ayı – çocukların daha fazla tükettiğini gösteriyor.<br /><br />Bu da sağlıklı yiyecekleri eğlenceli göstermenin onları cazip hale getirdiğini ortaya koyuyor.<br /><br />Araştırmalar, sağlıklı yiyeceklerin daha görünür ve erişimi kolay atıştırmalıklar olarak sunulmasının da tüketimi artırdığını gösteriyor.<br /><br />10-13 yaş arası çocukların, ayrı tabaklar yerine tek bir kapta porsiyonlanmış şekilde sunulan sebzeler arasından daha fazla seçip yedikleri bulunmuştur.<br /><br />Okul öncesi çocukların da bölmeli tabaklarda sunulan yiyeceklerde sebzeleri %36 daha fazla yedikleri görülmüştür.<br/><br/>5. Birlikte yemek yiyin<br />__________________<br /><br />Ebeveynlerin ne yediği, çocukların neyi yemenin normal olduğuna karar vermesinde önemli bir rol oynar.<br /><br />Ebeveynler sağlıksız atıştırmalıklar tüketirse çocuklarının da bunu yapma olasılığı daha yüksektir.<br /><br />Fast food tüketen ya da kahvaltıyı atlayan ebeveynlerin çocuklarında da benzer alışkanlıklar daha yaygın.<br /><br />Yeni Zelanda'da yapılan bir araştırma, daha sağlıklı beslenen ebeveynlerin çocuklarının daha az kek, çikolata ve tuzlu atıştırmalık tükettiğini gösterdi.<br /><br />Benzer şekilde, sağlıklı beslenme davranışlarını modelleyen ebeveynlerin çocuklarının daha fazla meyve ve sebzeden hoşlandığı bulundu.<br /><br />Haftada en az üç kez birlikte yemek yemek daha sağlıklı kilo, daha iyi beslenme alışkanlıkları ve ebeveynler de sağlıklı besleniyorsa daha sağlıklı yiyecekler tüketme olasılığıyla ilişkilendiriliyor.<br /><br />Uzun vadeli bir çalışma ise düzenli aile yemeklerine katılanların daha yüksek fiziksel uygunluk düzeyine sahip olduğunu ve daha az gazlı içecek tükettiğini de ortaya koydu.<br/><br/>6. Yemeği eğlenceli hale getirin<br />_________________________<br /><br />Yediklerimizin büyük bir kısmı yiyecekle kurduğumuz ilişkiye dayanır.<br /><br />Araştırmacılar ayrıca çocukları belirli yiyecekleri yemeye zorlamanın, yiyeceklerden alınan keyfi azaltabileceği ve daha az sağlıklı bir diyete yol açabileceği uyarısında bulunuyor.<br /><br />Benzer şekilde, çocukları sağlıksız bir ödülle teşvik etmek sağlıksız yiyeceklere olan tercihlerini artırabilir.<br /><br />Ancak bir çalışmaya göre çocukların yiyeceklerle oynamasına izin vermek, besin neofobisini azaltmaya yardımcı olabilir.<br /><br />Bu araştırmada uzmanlar çocukları pancar, nohut ve lahana gibi malzemelere dokunmaya, koklamaya ve yakından incelemeye teşvik etti, ancak tatmaları beklenmedi.<br /><br />Çocuklar alışılmadık malzemelere daha açık hale geldi ve daha sonra bunları denemeye daha istekli oldular.<br /><br />Yemek yapmaya teşvik edilmek de tanımadıkları yiyecekleri yeme isteklerini artırdı.<br /><br />Çalışmaya katkıda bulunan deneysel şef Jozef Youssef, anahtarın çocukların yiyecek deneyimini yeniden şekillendirmek olduğunu söylüyor.<br /><br />"Yemeği oyunlaştırmak ve duyusal etkileşim yaratmak çocuklarda işe yarıyor" diyor:<br /><br />"Çok rahat, baskı olmayan bir ortamda çocuklar yiyeceklerle oynamaya, tatmaya, denemeye ve farklı şeyler keşfetmeye oldukça istekli oluyor."<br />__________<br /><br />//Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.///<br /><br />Kaynağı: [url removed] <br /> Adnan Özdemir Turkish http://tha.proz.com/post/3114101#3114101 Mon, 06 Jul 2026 21:41:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> İlginç yazılar<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> BBC aşağıdakileri yazmış... <br/><br/>--Alıntı--<br /><br />================================<br />İran'ın yeni rejimi savaş öncesinden ne kadar farklı?<br />_________________________________________<br /><br />YAZI: Paul Adams<br />Diplomatik muhabir<br />Yayın tarihi: 5 Temmuz 2026<br />____<br/><br/>ABD Başkanı Donald Trump geçen ay Paris'teki Versailles Sarayı'ndaki bir akşam yemeği sırasında İran ile bir ateşkes anlaşması imzaladığında, pek çok kişi bunda bir ironi gördü.<br /><br />Ev sahibi Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Trump fikrini değiştirmeden önce Mutabakat Zaptı'nın imzalanmasını garanti altına almak istemiş ve muhtemelen o gösterişli Aynalı Salon'un konuğunun hoşuna gideceğini hesaplamış olabilir.<br /><br />Ancak mekan tercihi, kaçınılmaz olarak, bir buçuk sayfalık bu anlaşma ile Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda, 1919'da imzalanan son derece kapsamlı Versay Antlaşması arasında kıyaslamalar yapılmasına yol açtı.<br /><br />1919 tarihli antlaşma Avrupa'yı yeniden şekillendirmişti; ancak getirdiği ağır tazminat yükümlülükleri, öfkeli ve küskün bir Almanya yaratmış ve sadece 20 yıl sonra patlak verecek bir başka küresel felakete zemin hazırlamıştı.<br /><br />Pek çok açıdan farklılık gösteren İran anlaşması da yine de benzer şekilde kader belirleyici bir nitelik kazanabilir mi?<br /><br />Aradan geçen yaklaşık üç haftanın ardından, kırılgan bir ateşkes aşağı yukarı varlığını koruyor.<br /><br />Ne var ki, Hürmüz Boğazı ve çevresinde yaşanan çeşitli çatışmaların yanı sıra savaşa yol açan sorunların hiçbiri çözüme yaklaşmamışken Ortadoğu'daki durum tıpkı eskiden olduğu gibi son derece istikrarsız bir görünüm sergiliyor.<br /><br />Bu arada İran derin bir değişim sürecinin ortasında.<br /><br />Ülke, savaşın başlangıcını oluşturan ve Tahran'daki rejimin büyük bölümünü ortadan kaldıran yıkıcı ABD-İsrail ortak hava saldırılarında dört aydan uzun süre önce öldürülen eski dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'e veda ediyor.<br /><br />Bu büyük bir an: Eski kuşağın yerini yenisinin aldığını gösteren ihtişamlı bir hatırlatma.<br /><br />Ve yeni yüzlerle birlikte, kendi sonuçlarını doğuran yeni bir yaklaşım geliyor.<br /><br />ABD ve İsrail ülkenin eski liderlerinin çoğunu erken mezara göndermiş olabilir, ancak yerlerine daha da güçlü rakipler mi geldi?<br /><br />Satranç tahtasını yeniden düzenlemek<br />______________________________<br /><br />Johns Hopkins Üniversitesi'nde uluslararası ilişkiler ve Ortadoğu çalışmaları profesörü olan Vali Nasr bana, "Bu savaş şimdiye kadar ona verdiğimiz değerden çok daha sonuç doğurucu ve çok daha büyük" dedi ve ekledi:<br /><br />"Böylesi büyüklükteki tüm büyük savaşlar sonunda satranç tahtasını yeniden düzenler.<br /><br />"Bu da Ortadoğu için aynısını yapacak."<br /><br />Ocak ayında İran, hem Trump'ın hem de İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun İslam Cumhuriyeti'nin çöküşünü müjdeleyebileceğini öne sürdüğü halk protestolarıyla sarsılıyordu.<br /><br />İran ekonomisi zaten onlarca yıllık uluslararası yaptırımlar nedeniyle harap durumdaydı.<br /><br />Ülke ayrıca altı ay önce ABD ve İsrail ile yaşanan 12 günlük savaşın ardından hâlâ ağır yaralar taşıyordu.<br /><br />Trump'ın övündüğü gibi İran'ın nükleer programı tamamen yok edilmemişti, ancak ciddi şekilde zarar görmüştü.<br /><br />Daha fazla zenginleştirilmesi halinde 10 veya 11 atom bombasına yetecek miktarda olduğu düşünülen uranyum stokunun nerede olduğu kesin olarak bilinmiyordu; ancak büyük kısmının İsfahan nükleer tesisinin yakınlarında enkaz altında kaldığı düşünülüyordu.<br /><br />Daha geniş bölgede ise İran'ın Ortadoğu'daki vekil güçler ve müttefiklerden oluşan gevşek ittifakı olan "Direniş Ekseni" bir dizi büyük gerileme yaşamıştı.<br /><br />Suriye'de, İran'ın yakın müttefiki Beşar Esad rejimi gitmiş, 2024'ün sonlarında birkaç hareketli hafta içerisinde devrilmişti.<br /><br />Lübnan'da ise İsrail, İran destekli Hizbullah'ın önde gelen isimlerine suikast düzenlemiş ve patlayan çağrı cihazları ile telsizler yoluyla örgütün savaşçı kadrolarını büyük ölçüde etkisiz hale getirmişti.<br /><br />Gazze Şeridi'nde İran'ın bir diğer müttefiki Hamas da benzer bir kader yaşamıştı.<br /><br />İsrail, grubun Ekim 2023'teki yıkıcı saldırılarına, Gazze'nin büyük bölümünü harabeye çeviren ve on binlerce sivili öldüren amansız bir saldırıyla karşılık verdi.<br /><br />Ve Gazze savaşı nedeniyle İran destekli Husiler Yemen'den İsrail'e balistik füzeler fırlatıp Kızıldeniz'deki gemilere saldırmaya başladığında; İsrail, ABD ve İngiltere karşı saldırılar düzenledi, bunların bazıları grubun liderliğini hedef aldı.<br /><br />Yurt içinde ve dışında yaşanan bu kadar çok gerilemenin ardından genel kanı İran'ın son derece kırılgan bir durumda olduğuydu.<br /><br />New York Times, Trump'ın İran'ın 1979 İslam Devrimi'nden bu yana en zayıf döneminde olduğunu gösteren çeşitli istihbarat raporları aldığını bildirmişti.<br /><br />İran'ın ABD ve İsrail'le başa baş mücadele edebileceği fikri gerçekçi görünmüyordu.<br /><br />Ancak olan buydu.<br /><br />İslam Cumhuriyeti hâlâ ayakta; bunda dünyanın en önemli su yollarından biri olan Hürmüz Boğazı'nı kapatma ve küresel ekonomiyi boğma kapasitesinin de payı var.<br /><br />Avantaj Tahran'da mı?<br />__________________<br /><br />Trump, İran'da rejim değişikliği gerçekleştirdiğini söylemeyi seviyor.<br /><br />Vali Nasr buna katılmıyor değil, ancak bunun aslında Tahran'ın lehine işlediğini söylüyor.<br /><br />"Tamamen yeni bir nesil iktidarı devraldı" diyor.<br /><br />"Çok net bir gündemleri var. Savaşı yönettikleri gibi şimdi barışı da yönetecekler."<br /><br />Nasr'a göre yeni liderlik, Washington'un alışık olduğu şekilde "bulanık düşünceli kıyametçi ideologlardan" oluşmuyor; daha ziyade devletin korunmasına acımasız şekilde odaklanan ve seleflerinden daha kararlı davranmaya hazır devrim sonrası liderlerden oluşuyor.<br /><br />Ülkenin yeni dini lideri Mücteba Hamaney 56 yaşında ve savaşın başında öldürülen, sağlık durumunun kırılgan olduğu düşünülen babası Ali Hamaney'den 30 yaş daha genç.<br /><br />Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise 71 yaşında, ancak 1979 devrimini gerçekleştiren kuşak artık tamamen ortadan kalkmış durumda.<br /><br />İki önemli isim olan Meclis Başkanı ve baş müzakereci Muhammed Bakır Kalibaf ile Devrim Muhafızları Başkomutanı Ahmed Vahidi de 60'lı yaşlarında.<br /><br />Yeni dini lider gibi her ikisinin de son derece güçlü İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ile yakın bağları bulunuyor.<br /><br />Londra merkezli Chatham House düşünce kuruluşunun Ortadoğu ve Kuzey Afrika Programı Direktörü Sanam Vakil, "Bunlar devrimin çocukları" diyor.<br /><br />"86 yaşındaki biri artık İslam Cumhuriyeti gemisini yönlendirmiyor. Sistemin evrimleşmesinin önündeki en büyük fren Ali Hamaney'di."<br /><br />On yıllar boyunca temkinli Hamaney, zaman zaman "ne savaş ne barış" olarak adlandırılan bir strateji izledi.<br /><br />Yerini alanlar ise daha cesur davrandı; bölgedeki ABD üslerine saldırılar başlattılar ve ardından yalnızca birkaç hafta içinde görünüşte Tahran için aşağılayıcı olmayan şartlarda savaşı sona erdirmek üzere müzakere masasına oturmaya istekli oldular.<br /><br />Nasr, "Savaşa önceki kuşaktan çok daha saldırgan bir şekilde girmeye hazır olduklarını gösterdiler" diyor.<br /><br />2020'de Trump, Devrim Muhafızları'nın eski komutanı Kasım Süleymani'yi öldüren hava saldırısını emrettiğinde, İran misilleme niyetini önceden açıkça duyurmuş ve ardından Irak'taki ABD üslerine 12 balistik füze fırlatmıştı. Hiçbir ABD askeri personeli ölmemişti.<br /><br />Bu yıl ise ABD ve İsrail'in topyekûn saldırısı karşısında İran aynı ölçüde ihtiyat göstermedi; Bahreyn'deki Beşinci Filo karargâhı ve Katar'daki El Udeyd Hava Üssü dahil olmak üzere bölgedeki çok sayıda ABD üssüne füze ve İHA saldırıları düzenledi. Kuveyt'te altı ABD askeri öldü. Çatışmalar sırasında yüzlerce kişi yaralandı.<br /><br />İran'ın Körfez ülkelerindeki ABD müttefiklerini hedef almaya, gemi taşımacılığını vurup Hürmüz Boğazı'nı kapatmaya hazır oluşu da Beyaz Saray için sürpriz olmuş görünüyordu.<br /><br />Washington onlarca yıl boyunca askerî tesis ağı ve Körfez ülkeleriyle gelişen ilişkileri sayesinde İran'ı çevrelemeye çalışmıştı.<br /><br />İran'ın İsrail ve ABD saldırılarına verdiği sert yanıt, bu stratejinin artık işe yaramadığını düşündürdü.<br /><br />Uluslararası Kriz Grubu İran Projesi Direktörü Ali Vaez, "Bu ülkelerin çoğu, topraklarındaki ABD üslerinin kendilerine güvenlik sağlamasını umuyordu; hedef haline getirmesini değil" diyor.<br /><br />"Körfez devletleri şimdi ABD güvenlik şemsiyesinin ve kendi caydırıcılık stratejilerinin inandırıcılığını sorguluyor."<br /><br />Haberlere göre Körfez ülkelerinin çoğu ilişkileri onarmak amacıyla İran'a çeşitli mesajlar gönderiyor.<br /><br />AFP, ismi açıklanmayan bir diplomata dayandırdığı haberinde, 2023'te Tahran'la ilişkilerini yeniden kuran Suudi Arabistan'ın İran ve Körfez komşularını bir araya getirecek bir "uzlaşma zirvesi" düzenlemeye hazırlandığını bile bildirdi.<br /><br />Ancak Vaez, bu ülkelerin hiçbirinin ABD ordusuyla bağlarını koparmaya hazır olduğuna inanmıyor.<br /><br />"ABD'ye güvenlik açısından fazla bağımlılar" diyor.<br /><br />"Riskleri dağıtmaya çalışabilirler ama günün sonunda gidecek daha iyi bir yerleri yok."<br /><br />Vaez, daha büyük tarihsel benzetmelerden kaçınarak mevcut durumu, eski rakiplerin farklı ilişki biçimlerini değerlendirdiği olanaklarla dolu bir "plastik an" olarak tanımlıyor.<br /><br />"Geçmişte olmayan ölçüde bir gerçekçilik hissediyorum" diyor.<br /><br />Peki ya İran halkı?<br /><br />Yeni pragmatistler<br />______________<br /><br />Ocak ayında Trump İran vatandaşlarına "yardım yollama" sözü vermişti.<br /><br />28 Şubat'ta savaşı başlatırken daha da açık konuştu:<br /><br />"Biz işimizi bitirdiğimizde hükümetinizi devralın" demişti.<br /><br />"Onu devralmak sizin elinizde olacak."<br /><br />Bu vaatler şimdiye kadar hayalden öteye gitmedi.<br /><br />Tahran'da yeni bir kuşak iktidara gelmiş olabilir, ancak henüz halka daha özgür ve daha müreffeh bir gelecek vaat eden bir kuşak değil.<br /><br />Rejim tamamen kendi hayatta kalmasına odaklanmış durumda ve Abu Dabi merkezli Chatham House analisti Aniseh Bassiri Tabrizi, muhalefete yaklaşımda farklı bir çizgi beklemiyor.<br /><br />"Sokağa çok ama çok güçlü şekilde odaklanmayı sürdürecekler" diyor.<br /><br />Ancak savaş öncesinde bile devlet kurumları dışında başörtüsü zorunluluğunun fiilen uygulanmaması ve Tahran restoranlarında alkolün sessizce bulunabilmesi, rejimin eski tabuların bazılarını yavaş yavaş terk ediyor olabileceğine işaret ediyor.<br /><br />Vali Nasr'a göre bunun nedeni tamamen ihtiyaç: Devlete olan güveni yeniden tesis etme ihtiyacı.<br /><br />"Pragmatik bir karar aldılar; devlet çıkarları bunu gerektiriyor" diyor.<br /><br />Ocak ayındaki kitlesel kan dökümünün yarattığı şokun ardından rejim en azından ülkenin egemenliğini koruyabildiğini göstermiş durumda.<br /><br />İranlılar için savaş son derece kafa karıştırıcı oldu.<br /><br />Rejimin sertliğine duyulan dehşet zamanla farklı bir dehşete dönüştü; Amerikan ve İsrail bombaları ülkelerine yağarken siviller öldü ve hayati altyapı zarar gördü.<br /><br />Savaşın ilk gününde Minab'daki bir ilkokulda onlarca çocuğun ölmesi, bazı kişilerin asıl düşmanın kim olduğunu sorgulamasına yol açtı.<br /><br />Onları özgürleştirme sözü veren İsrail ve ABD, ülkeyi yok etmeye kararlı görünüyordu.<br /><br />Ancak ABD ve İsrail'in birleşik gücüne karşı koyduktan sonra İran'ın yeni liderliği, rejimin parçalanmış meşruiyetini yeniden inşa etmek için bu muhtemelen geçici fırsattan yararlanabilir mi?<br /><br />Vaez, "Bu bir bakıma Mao sonrası Çin anı" diyor.<br /><br />"Çünkü sistemin bütünü bir şeylerin değişmesi gerektiğinin farkında. Yeni liderlik yeni bir toplumsal sözleşmeye ihtiyaç duyduğunu anlıyor."<br /><br />Bunu başarıp başaramayacakları ise açık bir soru.<br /><br />İran bugün her zamankinden daha fazla Devrim Muhafızları elitleri tarafından yönetiliyor; buna karşılık Ocak ayındaki kanlı baskıda kaybettikleri binlerce arkadaşlarının yasını tutan çok sayıda iyi eğitimli genç, ülkenin geleceğini belirlemede gerçek bir söz hakları olmadığını düşünüyor.<br /><br />Bu, İran'ın hem içeride hem dışarıda eski kesinlikler ile gelecekteki olasılıklar arasında hassas biçimde durduğu bir dönüm noktası.<br /><br />Körfez'de son dönemde yaşanan çeşitli gerilimlere rağmen Tahran, ABD ile bir diplomatik sürece girdi; bu süreç ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in şimdiden "temelden dönüşmüş bir ilişki" olarak nitelendirdiği bir sonuca ulaşabilir.<br /><br />Nükleer tavizler karşılığında yaptırımların hafifletilmesi ihtimaliyle karşı karşıya olan rejimin ekonomiyi yönetme becerisi, içeride kaybettiği itibarı yeniden kazanmasına yardımcı olabilir.<br /><br />Mutabakat Muhtırası'nın imzalanmasından bu yana İran, ham petrol ve petrol ürünlerini 60 gün boyunca ihraç etmesine izin veren ABD yaptırım muafiyetlerinden yararlanmaya başladı.<br /><br />60 günlük müzakere sürecinde milyarlarca dolarlık İran varlığının dondurulmasının kaldırılması da dahil olmak üzere başka kolaylıklar gelebilir.<br /><br />Nihai anlaşmaya varıldığında ise en büyük ödül olan tüm uluslararası yaptırımların kaldırılması gündeme gelebilir.<br /><br />Muhtırada ayrıca 300 milyar dolarlık bir "yeniden inşa ve kalkınma" planından da söz ediliyor; ancak bunun finansmanını kimin sağlayacağı belirsizliğini koruyor.<br /><br />Birlikte değerlendirildiğinde, bu ekonomik teşvikler İran'ın yeni liderlerine anlaşmaya varmaları için güçlü bir neden sunuyor.<br /><br />Sanam Vakil de bölgenin bir "fırsat penceresiyle" karşı karşıya olduğu görüşünde, ancak temkinli.<br /><br />"Anlaşma çıkmaması, sürecin uzaması ve Başkan Trump'ın sabrını kaybedip 'Tamam, üçüncü tur zamanı' demesi gibi bir senaryo da var."<br /><br />Konuştuğum uzmanların hiçbiri geleceğin garanti olduğuna inanmıyor.<br /><br />İran, Orta Doğu komşuları ve ABD arasındaki onlarca yıllık sorunlu ilişkiler; derin kuşkular ve neredeyse tam bir güvensizlikle tanımlanan zehirli bir miras bıraktı.<br /><br />Başarısızlık ihtimali yaratabilecek pek çok konu var: İran'ın nükleer programı, Hürmüz Boğazı'nın geleceği, Lübnan'daki savaş ve her taraftaki sertlik yanlılarının kökleşmiş görüşleri.<br /><br />Çalkantılı altı ayın ardından bölge farklı görünmeye başladı.<br /><br />Ancak bunun daha iyi bir şeye dönüşebilmesi için pek çok şeyin doğru gitmesi gerekiyor.<br /><br />____________<br /><br />//Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.///<br/><br/>Yazının kaynağı: [url removed] <br/><br/>▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄<br />▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄<br/><br/>-Alıntı-<br/><br/>________________________________________________<br /><br />İran'ın dondurulmuş varlıkları: Para nerede ve neden önemli?<br />_________________________________________________<br/><br/>YAZI: Ali Ramazanian -İran Ekonomisi Uzmanı- ve Sara Fayyad -BBC News Arapça-<br />Yayın tarihi: 1 Temmuz 2026<br />__<br /><br />İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması, İran ile Batı arasındaki ilişkilerde en tartışmalı ve karmaşık konulardan biri.<br /><br />Bu konu, İran ile ABD arasında imzalanan ve savaşı sona erdirmeyi amaçlayan mutabakat zaptının kilit bir unsurunu oluşturuyor.<br /><br />Tahran, uzun süredir büyük bir kısmı yaptırımlar ve bankacılık kısıtlamaları nedeniyle erişilemez durumda olan yurt dışındaki fonlara ulaşmanın yollarını arıyor.<br /><br />Varlıkların büyük bölümü ABD'de tutulmuyor olsa da, bu fonlara erişip erişemeyeceğinin belirlenmesinde Washington kilit rol oynuyor.<br /><br />Uzmanlar bu paranın bir kısmının dahi serbest bırakılmasının, yıllar süren yaptırımlar, ekonomik izolasyon, hızla yükselen enflasyon ve para biriminin değer kaybının yanı sıra ABD ve İsrail ile yaşanan son çatışmaların yol açtığı tahribatla sarsılan İran ekonomisi için hayati olacağını belirtiyor.<br /><br />Bununla birlikte uzmanlar işin içine giren hukuki, mali ve siyasi engeller göz önüne alındığında, herhangi bir anlaşmanın fiili transferlere dönüşme sürecinin yavaş ve karmaşık olacağı uyarısı yapıyor.<br /><br />Peki, bu fonlar tam olarak ne ve İran'ın bunlara erişimi kolay olacak mı?<br/><br/>Varlıklar nelerden oluşuyor?<br />______________________<br /><br />İran'ın dondurulmuş varlıklarının toplam değerine ilişkin resmi bir veri bulunmamakla birlikte, tahminler yaklaşık 27 milyar dolar ile 100 milyar doların üzerinde bir aralıkta değişiyor.<br /><br />Söz konusu fonlar tek ve erişilebilir bir hesapta tutulmuyor. Bunun yerine petrol gelirleri, doğalgaz ve elektrik ihracatından elde edilen kazançlar, yurtdışındaki bankalarda tutulan döviz rezervleri ve bazıları on yıllar öncesine dayanan hukuki anlaşmazlıklara konu olmuş varlıkları kapsıyor.<br /><br />İran yurtdışına petrol sattığında, ödemeler genellikle satın alan ülkedeki hesaplara yatırılıyor. Ancak yaptırımlar, Tahran'ın bu fonları ülkeye getirmesini sıklıkla engelledi.<br /><br />Varlık dondurma işlemlerinin ilk büyük dalgası, 1979'da Tahran'daki ABD Büyükelçiliği rehine krizinin ardından gerçekleşti.<br /><br />Daha sonraki bir anlaşma kapsamında bazı varlıklar serbest bırakılmış olsa da, 1979 İslam Devrimi öncesinde imzalanan askeri sözleşmelere ilişkin bazı talep ve varlıklar çözüme kavuşturulmadı.<br /><br />İkinci ve daha kapsamlı bir kısıtlama dalgası, 2011-2012 yıllarında, sıkılaştırılan nükleer yaptırımlar ve İran'ın küresel bankacılık sisteminin bazı bölümlerinden dışlanmasıyla başladı. Bu kısıtlamalar, ABD'nin 2015 tarihli nükleer anlaşmadan (JCPOA) 2018'de çekilmesinin ardından daha da güçlendirildi.<br /><br />Kısıtlamalar genişledikçe, giderek artan miktarda gelir ülke dışında kaldı. Bu gelirler ya resmen donduruldu ya da kullanım biçimleri sıkı sınırlamalara tabi tutuldu.<br /><br />Küresel ilişkiler Orta Doğu Konseyi adlı düşünce kuruluşundan ekonomist Frédéric Schneider'a göre resmen bloke edilen fonlar, ülkeye getirilemeyen gelirler ve devam eden hukuki anlaşmazlıklara bağlı paralar dahil olmak üzere "farklı dondurma türleri" mevcut.<br /><br />Fonlar nerelerde tutuluyor?<br />______________________<br /><br />İran'ın kısıtlanmış fonlarının büyük kısmı ABD dışında.<br /><br />Tahminlere göre 20 milyar ila 50 milyar dolar arasındaki önemli bir bölüm, İran'ın en büyük petrol müşterisi olan Çin'de.<br /><br />Tahminen 10 ila 15 milyar dolar da doğalgaz ve elektrik ihracatı ödemeleriyle bağlantılı olarak Irak'ta tutuluyor.<br /><br />ABD Kongresi verilerine göre Güney Kore, İran'a ait yaklaşık 6 milyar dolarlık petrol gelirini elinde bulunduruyordu. Bu tutar 2023'te Katar'daki hesaplara transfer edildi.<br /><br />Ancak Washington daha sonra İran'ın bu fonlara yakın vadede erişemeyeceğini belirtti, bu da fonların fiilen Doha'da bekletilmesi anlamına geldi.<br /><br />Diğer fonlar ise Hindistan, Japonya ve Lüksemburg gibi ülkelerde tutuluyor.<br /><br />Buna karşılık, ABD yargısının yetkisi altındaki tutar nispeten düşük. ABD Kongresi'ne göre yaklaşık 2 milyar dolar. Üstelik bu tutarın büyük kısmı mahkeme kararları ve tazminat talepleriyle ilişkili. Bu da söz konusu fonların serbest bırakılmasını özellikle hassas bir konu haline getiriyor.<br /><br />ABD'nin rolü ne?<br />_____________<br /><br />Fonların çoğu ABD dışında bulunmasına rağmen, Washington'ın bunlar üzerindeki etkisi büyük ölçüde sözde ikincil yaptırımlardan kaynaklanıyor.<br /><br />Bu önlemler sadece İran'ı değil, aynı zamanda bu ülkeyle iş yapan yabancı bankaları, şirketleri ve hükümetleri de hedef alıyor.<br /><br />İran fonlarının transferine yardımcı olan herhangi bir kurum, ABD finans sistemine erişimini kaybetme veya cezalarla karşı karşıya kalma riskiyle karşı karşıya.<br /><br />Sonuç olarak, İran parasını elinde bulunduran ülkeler, ABD'nin açık onayı olmadan fonları serbest bırakmak veya transfer etmek konusunda genellikle isteksiz.<br/><br/>İran olası anlaşmadan ne elde edebilir?<br />_______________________________<br /><br />Mutakabat zaptı, iki temel potansiyel ekonomik rahatlama biçimini ana hatlarıyla ortaya koyuyor<br /><br />->İran'ın petrol ve petrol ürünlerinin yanı sıra nakliye, sigorta ve bankacılık gibi ilgili hizmetleri de ihraç etmesine olanak tanıyan muafiyetler;<br /><br />->İran Merkez Bankası'na paranın kullanımı üzerinde daha fazla kontrol imkânı sağlayan, dondurulmuş veya kısıtlanmış fonlara erişim.<br /><br />Belge ayrıca, uygulama mekanizması nihai anlaşma çerçevesinde belirlenecek bir program kapsamında, bölgesel ortaklarla iş birliği içinde İran ekonomisinin yeniden inşasını ve geliştirilmesini hedefleyen, en az 300 milyar dolar değerinde daha geniş çaplı bir yeniden inşa da öngörüyor.<br /><br />ABD, İran'a doğrudan ödeme yapmayacağını, bunun yerine altyapı, enerji, ulaşım ve diğer sektörlere yapılacak yatırımlara odaklanacağını belirtiyor.<br /><br />Fonlar İran'a ulaşacak mı?<br />_____________________<br/><br/>İngiltere merkezli düşünce kuruluşu Bourse & Bazaar Vakfı'nın kurucusu İsfendiyar Batmanghelidj, pratikte bu fonlara erişimin kısıtlı kalabileceğini söylüyor.<br /><br />Bu tür düzenlemelerin "çok karmaşık engellerle" karşı karşıya olduğunu, yani İran'ın fonları belirli bir ülke içinde harcayabileceğini ancak uluslararası alanda transfer etmekte zorlanabileceğini belirtiyor.<br /><br />Schneider ise daha derin bir soruna dikkat çekiyor; herhangi bir anlaşmanın ne kadar kalıcı olacağına dair belirsizlik.<br /><br />Bazı ABD yaptırımlarının Kongre tarafından yasalaştırıldığını, yani bir başkanın bunları tek taraflı olarak tamamen kaldıramayacağını ve yalnızca geçici muafiyetler verebileceğini söylüyor.<br /><br />Schneider, bunun herhangi bir ekonomik rahatlamanın ne kadar süreceği konusunda şüpheler yarattığını ekliyor.<br /><br />Benzer bir durum 2015 nükleer anlaşmasında da yaşanmış, o zaman İran bazı fonlara yeniden erişim sağlamıştı.<br /><br />Ancak birçok banka temkinli davrandı ve 2018'de ABD geri çekildi ve yaptırımları yeniden uygulamaya koydu.<br /><br />Geçen hafta İran devlet medyası, ABD'nin İran'ın dondurulmuş 12 milyar dolarlık varlığı serbest bırakmayı kabul ettiğini bildirdi, ancak Washington bunu doğrulamadı.<br /><br />ABD'nin, İran'ın varlıklarının bir kısmını Körfez ülkelerinin savaşla ilgili zararlarını tazmin etmek için kullanıp kullanmayacağı konusunda da belirsizlik var.<br /><br />ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Haziran ayı başlarında X'te yaptığı açıklamada, bu tür kayıpların "İran hesaplarından alınan fonlarla ödeneceğini" söylemişti.<br /><br />Ancak İran bu öneriyi reddetti ve Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, varlıklarının "Washington için savaş ganimeti veya müttefiklerine ödeme yapmak için bir fon olmadığını" belirtti.<br/><br/>İran ekonomisi için ne anlama geliyor?<br />_______________________________<br /><br />Dünya Bankası verilerine göre, 2024 yılında İran ekonomisinin büyüklüğü yaklaşık 475 milyar dolar seviyesindeydi.<br /><br />İranlı yetkililer, savaş kaynaklı ekonomik kayıpların 300 milyar dolara ulaşabileceğini ve ekonominin bu yıl yaklaşık yüzde 10 oranında küçülebileceğini öngörüyor.<br /><br />Söz konusu fonların bir kısmı bile serbest bırakılsa, bu durum kısa vadeli bir rahatlama sağlayabilir.<br /><br />İran Ticaret Odası'ndan bir yetkili BBC'ye yaptığı açıklamada, ülkedeki döviz sıkıntısının "pek çok siparişin durdurulmasına veya uzun gecikmeler yaşamasına, ithalatın ise fiilen temel ihtiyaç maddeleri ve gıda ile sınırlandırılmasına yol açacak bir noktaya geldiğini" belirtti.<br /><br />Uzmanlar, milyarlarca dolarlık dövize erişimin riyalin istikrara kavuşmasına, temel ihtiyaç maddeleri de dahil olmak üzere ithalatın finanse edilmesine ve finansal piyasalar üzerindeki baskının hafifletilmesine yardımcı olabileceğini ifade ediyor.<br /><br />Ancak uzmanlar, bunun daha derin yapısal sorunları çözmeyeceğine dair uyarıda bulunuyor.<br /><br />Tahran'daki İmam Sadık Üniversitesi'nden Ekonomi Profesörü Kamran Nedri, "herhangi bir yeniden inşa programından önce enflasyonun kontrol altına alınması ve hayat pahalılığı kriziyle mücadele edilmesine öncelik verilmesi gerektiğini" savunuyor.<br /><br />Nedri ayrıca, reform yapılmaksızın finansal kaynak aktarmanın, bu kaynakların sağlayacağı faydaları boşa çıkarma riski taşıdığını da sözlerine ekliyor.<br /><br />Öte yandan, Paris 13 Üniversitesi'nden Ekonomi Profesörü Mehrdad Vahabi, İran'ın karşı karşıya olduğu zorluğun daha kapsamlı olduğunu, meselenin son 20 yılda yaşanan "yatırımlardaki keskin düşüşü ve sanayi altyapısının eskimesini" tersine çevirmek olduğunu belirtiyor.<br /><br />Vahabi "Ekonomik güvenlik olmadan yatırım yapmak imkansız. Gerçek yatırımcılar olmadan İran ekonomisi gelişemez ve ekonomik kalkınma sekteye uğra," görüşünü dile getiriyor.<br /><br />Almanya'daki Leipzig Üniversitesi'nde uluslararası ilişkiler araştırmacısı Reza Talebi de bu görüşe katılıyor.<br /><br />Talebi, yatırımcılara paralarının siyasi ve güvenlik risklerine karşı korunacağı konusunda güven verebilmek için İran'ın gerilimi düşürmesi gerektiğini söylüyor.<br /><br />Talebi, "Savaş ile barış arasındaki o belirsiz durum, sermayenin ekonomiye girmesinin önündeki en büyük engel" diye ekliyor.<br /><br />_________<br /><br />Yazının yeri: [url removed] <br /><br /> Viktor Takacs AI for translators and interpreters http://tha.proz.com/post/3114098#3114098 Mon, 06 Jul 2026 20:17:00 +0000 <b>Forum:</b> AI for translators and interpreters<br/><b>Topic:</b> What's stopping you from using your own LLM API-key with your CAT tool? (survey)<br/><b>Poster:</b> Viktor Takacs<br/><b>Post title:</b> CAT tool w/built-in LLM capability<br/><br/>[quote]Samuel Murray wrote:<br /><br />[quote]Viktor Takacs wrote:<br />Fair point — BYOK stands for 'Bring Your Own Key', meaning you use your own API key to access an LLM service like ChatGPT or Claude, rather than relying on whatever your CAT tool vendor has built in. [/quote]<br />I'm curious, can you give us some examples of CAT tools that have an LLM built in? [/quote]<br /><br />Beginning with the 2024 edition, Trados Studio offers an AI Assistant service (I refer to this as LLM integration). That's the one I've already worked with.<br/><br/>As far as I know, memoQ also has LLM integration (since version 10); my wife just got a license for memoQ 11, so I will be able to play around with it over the weekend.<br /><br />From what I've heard, CafeTran Espresso and Wordfast Pro also have MT integration.<br /><br />To make clear what I mean when I say:<br /><br />MT integration = the CAT tool sends your source segment to an external machine translation engine (DeepL, Google Translate, ModernMT, etc.) and gets back a translation suggestion. That's it. The MT engine has no knowledge of your style guide, your terminology, your client's preferences, or the broader document context. It just translates the segment in isolation.<br /><br />LLM integration = the CAT tool connects to a large language model (GPT-4, Claude, etc.) and can pass it not just the segment but also instructions — your style guide rules, your glossary, tone of voice, context from surrounding segments, formatting requirements, etc. The LLM can reason about all of that and produce a translation that follows your specific requirements, not just a generic best guess.<br/><br/>[Edited at 2026-07-06 20:18 GMT] PAS Translator resources http://tha.proz.com/post/3114095#3114095 Mon, 06 Jul 2026 18:24:00 +0000 <b>Forum:</b> Translator resources<br/><b>Topic:</b> What do you do with dictionaries you no longer use?<br/><b>Poster:</b> PAS<br/><b>Post title:</b> Gave some away, kept some<br/><br/>I gave away some really basic (generic) dictionaries that I have in electronic form. Some are also available online (I know, don't say it ;-) )<br />I kept some specialized dictionaries, but some have become obsolete. I used to have a thing for collecting oddball dictionaries ("Multilingual Dictionary of Forest Humus Terms"), so I still have them, even though I never had a need for them.<br />Here, selling dictionaries is an exercise in futility, mostly. Libraries don't want them either. <br><br>[Edited at 2026-07-06 18:36 GMT] Gregor Trebec Translator resources http://tha.proz.com/post/3114092#3114092 Mon, 06 Jul 2026 15:45:00 +0000 <b>Forum:</b> Translator resources<br/><b>Topic:</b> What do you do with dictionaries you no longer use?<br/><b>Poster:</b> Gregor Trebec<br/><b>Post title:</b> i keep them<br/><br/>I keep them and they have special place on the shelf. :D This year i bought one from Craigs list, an English - Croatian dictionary.<br /> WolfgangS Translator resources http://tha.proz.com/post/3114085#3114085 Mon, 06 Jul 2026 14:42:00 +0000 <b>Forum:</b> Translator resources<br/><b>Topic:</b> What do you do with dictionaries you no longer use?<br/><b>Poster:</b> WolfgangS<br/><b>Post title:</b> I keep them<br/><br/>Otherwise I would feel like in Fahrenheit 451 Lingua 5B Translator resources http://tha.proz.com/post/3114077#3114077 Mon, 06 Jul 2026 13:45:00 +0000 <b>Forum:</b> Translator resources<br/><b>Topic:</b> What do you do with dictionaries you no longer use?<br/><b>Poster:</b> Lingua 5B<br/><b>Post title:</b> Taking up a lot of space.<br/><br/>I created a small library of a sort in my basement, dictionaries were also sent to it. Some of them I also donated, some sold away. Morano El-Kholy Translator resources http://tha.proz.com/post/3114076#3114076 Mon, 06 Jul 2026 13:21:00 +0000 <b>Forum:</b> Translator resources<br/><b>Topic:</b> What do you do with dictionaries you no longer use?<br/><b>Poster:</b> Morano El-Kholy<br/><b>Post title:</b> I keep them :)<br/><br/>I will arrange them with great care on the library shelves and keep them. <br />Who knows? I might need them someday. <br />Over time, they will become part of my precious possessions. <br />I certainly won't get rid of them. Christine Andersen Translator resources http://tha.proz.com/post/3114073#3114073 Mon, 06 Jul 2026 13:20:00 +0000 <b>Forum:</b> Translator resources<br/><b>Topic:</b> What do you do with dictionaries you no longer use?<br/><b>Poster:</b> Christine Andersen<br/><b>Post title:</b> It is going to be a problem<br/><br/>I keep old dictionaries, and I have a great collection of them. In charity shops in England you can buy used dictionaries very cheaply,and some of them are really great as bedtime reading. (Illustrated furniture, anyone? Or the sweets we ate as children :-D Art and architecture? Or the food and restaurant lexicons - delicious, but not fattening.)<br />The chapters are short, and the plot is not exciting enough to keep you awake!<br /><br />It saddens me when I see dictionaries used før creative purposes - pages folded into sculptures and sprayed with paint, or stacked up as insulating wallpaper, but that is the way I fear they will go in the end. Just as people make bowls out of LPs and bird-scarers out of CDs ... Or mouldering at recycling centres. I can´t save them all, but I still take the most interesting ones home with me.<br /><br />As long as I have space for them, they stay on my shelves, and sometimes come in useful for solving crosswords or similar. One day they will have to go, but I prefer not to think about that!<br><br>[Edited at 2026-07-06 13:26 GMT] Josephine Cassar Translator resources http://tha.proz.com/post/3114070#3114070 Mon, 06 Jul 2026 13:06:00 +0000 <b>Forum:</b> Translator resources<br/><b>Topic:</b> What do you do with dictionaries you no longer use?<br/><b>Poster:</b> Josephine Cassar<br/><b>Post title:</b> I keep them...<br/><br/>I keep them, I refuse to give them away. Books are precious to me and though I've taken to reading on a Kindle, I just won't give up such precious books. You never know and maybe, nostalgia, yes even books I used for university courses even though some of them, not my art books, are so old now. Peter Motte Translator resources http://tha.proz.com/post/3114067#3114067 Mon, 06 Jul 2026 13:02:00 +0000 <b>Forum:</b> Translator resources<br/><b>Topic:</b> What do you do with dictionaries you no longer use?<br/><b>Poster:</b> Peter Motte<br/><b>Post title:</b> I keep them<br/><br/>I keep them. Not only out of nostalgia, but also because they're often a baseline. Adnan Özdemir Turkish http://tha.proz.com/post/3114065#3114065 Mon, 06 Jul 2026 12:52:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> İlginç yazılar<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> "Dil Olmadan Düşünmek Mümkün mü?"<br/><br/>--Alıntı--<br/><br/>YAZI: *Melike Üzücek<br />Son güncelleme: 05/06/2026<br/><br/>Bir an için tek bir kelime bile konuşamadığınızı ya da anlayamadığınızı düşünün. Şimdi bir matematik problemini çözmeye ya da karmaşık bir sosyal durumu anlamaya çalışın. Zihninizin içindeki o sürekli anlatıcı ses olmadan düşünceleriniz nasıl görünürdü? Hatta bir sese sahip olur muydu? Dil size yol göstermeseydi düşünceleriniz durma noktasına mı gelirdi?<br /><br />Ünlü İngiliz filozof Bertrand Russell bu soruya büyük ölçüde evet yanıtını verirdi. Ona göre dil, karmaşık düşüncenin temelinde yer alır.<br /><br />Ancak, doğa ise bize farklı bir tablo gösterir. Şempanzeler bazı strateji oyunlarında insanlardan daha başarılı olabilir. Kargalar, ulaşılması zor oyuklardan yiyecek çıkarmak için dallardan alet yapar.<br /><br />Bunu yaparken zihinlerinde bizimki gibi kelimelerle konuşmadıklarını varsayabiliriz. Sözcükleri yoktur, ama düşünürler. Üstelik bunu bizim henüz tam olarak anlayamadığımız yollarla yapıyor olabilirler.<br /><br />Dil ile düşünce arasında zorunlu bir bağ olup olmadığı sorusu, uzun zamandır bilim insanları ve filozoflar arasında tartışılır. MIT McGovern Beyin Araştırmaları Enstitüsü’nden sinirbilimci Evelina Fedorenko için bu sorunun yanıtı, yıllara yayılan çalışmaları sayesinde oldukça nettir.<br /><br />Fedorenko’ya göre dil ve düşünce aynı şey değildir. Beyinde farklı bölgelerde işler ve farklı görevler üstlenir. Dil kurmak için düşünmeye ihtiyaç duyarız. Ancak düşünmek ve akıl yürütmek için dile mutlaka ihtiyaç duymayız.<br /><br />Fedorenko başlangıçta bu sonuca ulaşacağını düşünmüyordu. 2000’lerin başında Harvard’da lisans öğrencisiyken, dilbilimci Noam Chomsky’nin etkili olduğu bir görüş ilgisini çekmişti. Bu görüşe göre insanı diğer canlılardan ayıran temel özellik dildi. Fedorenko da o dönemde, kelimeleri karmaşık cümleler halinde birleştirme becerimizin düşünme biçimimizde belirleyici rol oynadığını düşünüyordu.<br /><br />Bu nedenle beynin hem dili hem de karmaşık düşünceyi yöneten ortak bir bölgeye sahip olup olmadığını araştırmaya başladı. Ona göre bu varsayım ilk bakışta mantıklı görünüyordu. Çünkü dil hiyerarşik bir yapıya sahiptir. Kelimeler öbekleri, öbekler de cümleleri oluşturur. Fedorenko da, dildeki hiyerarşik yapıları işleyen bir beyin bölgesi bulmayı bekliyordu.<br /><br />Dil Zihnimizde Ne İşe Yarar?<br />______________________<br /><br />Ancak araştırmalar ilerledikçe sonuçlar bu beklentiyi desteklemedi. Fedorenko, değerlendirme yazısında da belirttiği gibi, dil ile diğer düşünsel süreçlerin beyinde aynı ağlara dayanmadığını gördü.<br /><br />Bu ayrım özellikle sözel olmayan görevlerde belirginleşti. İnsanlar bulmaca çözerken, günlerini planlarken ya da kelimelere dayanmayan başka zihinsel görevlerle uğraşırken beynin dil bölgeleri sessiz kalıyordu. Bu bulgu, dil ile düşüncenin tek bir sistemin parçası olmadığını gösterdi.<br /><br />Böylece Fedorenko’nun araştırmaları yeni bir soruyu gündeme getirdi. Dil düşüncenin temeli değilse, zihnimizde tam olarak ne işe yarıyordu?<br /><br />Fedorenko’nun bulgularını destekleyen kanıtlar iki farklı kaynaktan geliyordu. İlk kaynak, yüzyıllardır kullanılan bir gözlem yöntemine dayanıyordu. Araştırmacılar, beyin hasarı yaşayan ve ağır afazi belirtileri gösteren insanları inceliyordu. Bu kişiler, çoğu zaman beynin sol yarımküresindeki hasar nedeniyle dili anlama ya da üretme becerilerinin büyük bölümünü kaybeder.<br /><br />Bu durum iletişimi neredeyse imkânsız kılar. Ancak bu kişiler yine de karmaşık zihinsel görevleri yerine getirir. Yönergeler sözel olmadığında, ağır afazisi olan kişiler matematik problemleri çözer ya da sosyal akıl yürütme testlerinde başarılı olur. Bu sonuç, gelişmiş düşüncenin mutlaka dile bağlı olmadığını gösterir.<br /><br />İkinci kanıt ise modern beyin görüntüleme çalışmalarından geldi. Fedorenko, önce beynin dilden sorumlu bölgelerini belirledi. Ardından bu bölgelerin farklı düşünme görevleri sırasında etkinleşip etkinleşmediğini inceledi. Sonuçlar aynı yöndeydi. İnsanlar mantık bulmacaları çözerken, hafıza görevleri yaparken ya da planlama gibi zihinsel etkinliklerle uğraşırken dil bölgeleri büyük ölçüde sessiz kalıyordu.<br /><br />Bu bulgu önemli bir ayrımı görünür hale getirdi. Düşüncelerimizi ifade etmek için dile sık sık başvururuz. Ancak düşüncelerin kendisi kelimeler olmadan da vardır. Bu sonuç, yalnızca Russell’ın dil ve düşünce hakkındaki görüşüne meydan okumaz. Aynı zamanda zihnin nasıl çalıştığına dair alışıldık düşüncelerimizi de değiştirir.<br /><br />Sonuç Olarak;<br />___________<br /><br />Fedorenko’ya göre dil, düşüncenin kaynağı olmaktan çok etkili bir iletişim aracıdır. Bir anlamda, zihinler arasında kestirme bir yol açar. Birbirimizin zihnini okuyamayız, ancak dil sayesinde bilgi, düşünce ve fikirleri bir beyinden diğerine aktarabiliriz.<br /><br />Beyin, farklı düşünsel görevleri yürüten birden fazla sisteme sahiptir. Sosyal akıl yürütme, problem çözme, hafıza ve planlama gibi süreçler farklı ağların birlikte çalışmasıyla ortaya çıkar. Dil de bu büyük yapının güçlü parçalarından biridir. Ancak tek başına düşüncenin tamamını oluşturmaz.<br /><br />________________<br /><br />Kaynaklar ve İleri Okumalar<br /><br />Can you think without words? Neuroscientist explains why language isn’t required for deep thinking. Yayınlanma tarihi: Kaynak site: ZME Science. Bağlantı: Can you think without words? Neuroscientist explains why language isn’t required for deep thinking<br />Fedorenko E, Varley R. Language and thought are not the same thing: evidence from neuroimaging and neurological patients. Ann N Y Acad Sci. 2016 Apr;1369(1):132-53. doi: 10.1111/nyas.13046. Epub 2016 Apr 20. PMID: 27096882; PMCID: PMC4874898.<br />Fedorenko, Evelina & Piantadosi, Steven & Gibson, Edward. (2024). Language is primarily a tool for communication rather than thought. Nature. 630. 575-586. 10.1038/s [phone removed] 2-w.<br />Heavey CL, Hurlburt RT. The phenomena of inner experience. Conscious Cogn. 2008 Sep;17(3):798-810. doi: 10.1016/j.concog.2007.12.006. Epub 2008 Feb 6. PMID: 18258456.<br />Matematiksel<br /><br />*Melike Üzücek<br />"Ankara Fen Lisesi'nden mezun oldum. Araştırma yapmayı ve sorgulamayı seven biriyim. Matematik ve biyoloji başta olmak üzere felsefe, astronomi, modern fizik ile ilgileniyorum."<br /><br />Yeri: [url removed] <br/><br/>▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄<br />▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄<br/><br/>-Alıntı-<br /><br />_____________________________________________________<br />Tuzak Etkisi: Üçüncü Seçeneğin Varlığı Seçimlerimizi Nasıl Etkiler?<br />_____________________________________________________<br /><br />Daha fazla seçenek her zaman daha iyi kararlar vermemizi sağlamaz. Aksine, karşılaştırma biçimimiz küçük değişikliklerle kolayca yönlendirilebilir.<br /><br />YAZI: Sibel Çağlar<br />Son güncelleme: 29/06/2026<br/><br/>Fiyat, pazarlama karmasının en hassas unsurudur. Markalar, bizi daha fazla harcamaya yönlendirmek için fiyatları dikkatle belirler. Pazarlamacıların kullandığı özellikle kurnaz bir fiyatlandırma stratejisi vardır.<br /><br />Bu strateji, seçiminizi bir üründen daha pahalı ya da daha kârlı bir seçeneğe kaydırmayı amaçlar. Buna tuzak etkisi (decoy effect), diğer adıyla yem etkisi denir.<br /><br />Tuzak Etkisi Nasıl Çalışır?<br />____________________<br /><br />Bir blender almak istediğinizi düşünün. Karşınızda iki seçenek var. Daha ucuz model 89 dolardır; 900 watt güç ve 5 parçalık aksesuar seti sunar. Daha pahalı model ise 149 dolardır; 1.200 watt güce ve 12 aksesuara sahiptir.<br /><br />Hangisini seçeceğiniz, bu iki ürünün fiyat-performansını nasıl değerlendirdiğinize bağlıdır. Ancak daha pahalı seçeneğin daha avantajlı olduğu hemen belli olmaz. Gücü yaklaşık yüzde 35 daha fazladır, ama fiyatı neredeyse yüzde 70 daha yüksektir. Aksesuar sayısı iki kattan fazladır; fakat bu plastik aksesuarların gerçek değeri nedir?<br /><br />Şimdi bu iki seçeneği üçüncü bir ürünle birlikte düşünün. Bu üçüncü seçenek 125 dolardır; 1.000 watt güç ve 9 aksesuar sunar. Böylece daha bilinçli bir karşılaştırma yaptığınızı hissedersiniz.<br /><br />Daha ucuz seçeneğe göre 36 dolar fazla ödeyerek 4 ek aksesuar ve 100 watt daha fazla güç alırsınız. Ancak yalnızca 24 dolar daha öderseniz, buna ek olarak 3 aksesuar ve 200 watt daha fazla güç elde edersiniz. Kulağa iyi bir fırsat gibi geliyor, değil mi? İşte az önce tuzak etkisini deneyimlediniz.<br /><br />Tuzak Etkisi Nedir?<br />_______________<br /><br />Tuzak etkisi, tüketicilerin iki seçenek arasındaki tercihlerini, üçüncü bir seçenek eklendiğinde değiştirmesidir. Bu üçüncü seçenek, seçeneklerden birine göre her açıdan daha zayıf, diğerine göre ise yalnızca bazı yönlerden daha zayıftır. Bu nedenle tüketicilere bir seçeneği daha cazip gösterir.<br /><br />Başka bir deyişle, tuzak seçenek özellikle bir ürünü daha avantajlı gösterecek şekilde tasarlanır. Fiyat, özellik veya performans bakımından hedef üründen açıkça daha geridedir. Buna karşılık diğer seçenekle kıyaslandığında fark o kadar belirgin değildir. Böylece tüketiciler hedef ürünü daha değerli görmeye başlar.<br /><br />Dan Ariely, yıllar önce The Economist dergisinin abonelik fiyatlarını inceledi. Ardından bu seçenekleri 100 öğrencisine gösterdi. İlk durumda öğrencilerin önünde iki seçenek vardı: yalnızca dijital abonelik ve onun iki katı fiyatındaki yalnızca basılı abonelik. Öğrencilerin %68’i daha ucuz olan dijital aboneliği seçti.<br /><br />Sonra üçüncü bir seçenek eklendi: basılı abonelikle aynı fiyata dijital + basılı abonelik. Bu kez tablo değişti. Daha ucuz seçeneği seçenlerin oranı %16’ya düştü; öğrencilerin %84’ü birleşik aboneliği tercih etti.<br /><br />Yalnızca basılı aboneliği neredeyse kimse seçmedi. Ama bu seçenek, aynı fiyata hem dijital hem basılı abonelik sunan paketi çok daha cazip gösterdi. Katılımcılar, iki seçenek arasındaki farkı görünce birleşik paketin açık ara daha avantajlı olduğuna karar verdi.<br /><br />Tuzak etkisi her zaman bu kadar açık değildir. Bazen çok daha küçük fiyat farklarıyla çalışır. Bir içecek menüsünü düşünelim:<br /><br />Küçük boy: 350 ml — 6,10 dolar<br />Orta boy: 450 ml — 7,10 dolar<br />Büyük boy: 610 ml — 7,50 dolar<br />Orta boy, küçük boydan 1 dolar pahalıdır. Büyük boydan ise yalnızca 40 sent ucuzdur. Bu yüzden büyük boy daha avantajlı görünür. Sonuçta kişi daha mantıklı bir seçim yaptığını düşünebilir. Oysa belki de ihtiyacından daha büyük bir içeceğe yönelmiştir.<br /><br />Neden Hata Yapıyoruz ve Tuzağa Düşüyoruz?<br />____________________________________<br /><br />Her kararımızı bilinçli verdiğimizi düşünürüz. Oysa seçimlerimizi etkileyen birçok unsur vardır ve bunların çoğunu fark etmeyiz. Bir ürün satın alırken çok sayıda seçenekle karşılaşmak da bu süreci zorlaştırır. Seçenek sayısı arttıkça karar vermek kolaylaşmaz; tam tersine, zihinsel yük artar.<br /><br />Psikolog Barry Schwartz bu durumu seçim paradoksu olarak açıklar. Çok seçenek, ilk bakışta özgürlük hissi verir. Ancak seçenekler çoğaldıkça karşılaştırma yapmak zorlaşır, kaygı artar ve karar süreci yavaşlar.<br /><br />Bu yükü azaltmak için çoğu zaman birkaç ölçüte odaklanırız. Örneğin fiyat, miktar, boyut ya da özellik sayısı gibi unsurlara bakarız. Bu yöntem karar vermeyi kolaylaştırır; fakat aynı zamanda bizi yönlendirmeye açık hâle getirir.<br /><br />Yem etkisi tam da burada devreye girer. Tuzak seçenek, fiyat ve özellik gibi temel ölçütleri değiştirerek dikkatimizi belirli bir ürüne çeker. Böylece bize mantıklı ve bilinçli bir karar veriyormuşuz hissi verir. Oysa karşılaştırma zemini önceden tasarlanmıştır.<br /><br />Bu yönüyle yem etkisi bir tür dürtme yöntemidir. Dürtme, seçenekleri yasaklamadan insanların kararlarını belirli bir yönde etkileyen düzenlemeleri ifade eder. Her dürtme manipülatif değildir. Ancak ticari bağlamda yem etkisi, tüketicinin gerçekten ihtiyaç duyduğu seçeneği değil, daha avantajlı görünen seçeneği tercih etmesine yol açabilir.<br /><br />İlginizi çekebilir: Fiyatlar aynı kalırken ürünlerin neden küçüldüğünü ve bunun tüketicileri nasıl etkilediğini merak ediyorsanız, “Küçültmasyon (Shrinkflation) Nedir? Neden Daha Azına Daha Fazla Para Ödüyoruz?” başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz.<br /><br />__________<br /><br />Kaynaklar ve ileri okumalar:<br /><br />The decoy effect: how you are influenced to choose without really knowing it. Kaynak site: Conversation. Yayınlanma tarihi: 17 Şubat 2019; Bağlantı. The decoy effect: how you are influenced to choose without really knowing it/<br />Nisbett, R. E., & Wilson, T. D. (1977). Telling more than we can know: Verbal reports on mental processes. Psychological Review, 84(3), 231-259. [url removed] <br />McLaughlin, J. E., Cox, W. C., Williams, C. R., & Shepherd, G. (2014). Rational and Experiential Decision-Making Preferences of Third-Year Student Pharmacists. American Journal of Pharmaceutical Education, 78(6). [url removed] <br />Matematiksel<br /><br />Yazının yeri: [url removed] <br/><br/>▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄<br />▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄<br/><br/>-Alıntı-<br /><br />_________________________________________________<br />Batık Maliyet Yanılgısı: Vazgeçmek Neden Bu Kadar Zor Gelir?<br />_________________________________________________<br/><br/>YAZI: *Gamze Dönmez<br />Son güncelleme: 28/05/2026<br /><br />Batık maliyetler, geri kazanılması mümkün olmayan harcama ve yatırımlardır. Tamamen rasyonel bir varlık, karar verirken bu maliyetleri dikkate almazdı. Ancak insan, kayıptan kaçınma eğilimi nedeniyle çoğu zaman bunu yapamaz.<br /><br />Bu yanılgının temelinde çoğu zaman boşa çaba harcamış olma korkusu vardır. İnsan, verdiği ilk kararın yanlış olduğunu kabul etmek yerine, o karara daha fazla yatırım yapmayı seçebilir. Ancak bu davranışı yalnızca boşa gitmiş emek korkusu açıklamaz.<br /><br />Bu yanılgıyı üniversite seçiminde açıkça görebiliriz. Diyelim ki bölümünüzün yarısına geldiniz ve artık bu alanın size ya da kariyer hedeflerinize uygun olmadığını fark ettiniz. Buna rağmen “bu kadar zaman ve para harcadım” diyerek devam etmeyi seçebilirsiniz. Oysa daha uygun bir alana geçmek, uzun vadede çok daha doğru bir karardır.<br /><br />Aynı durum kişisel ilişkilerde de karşımıza çıkar. İnsan bazen artık kendisini mutlu etmeyen bir ilişkiyi yalnızca yıllarını verdiği için sürdürür. Geçmişte harcanan zaman, bugünkü mutsuzluğu görmeyi zorlaştırır.<br /><br />Sağlık ve spor alanında da benzer bir tablo vardır. Sonuç vermeyen bir egzersiz ya da beslenme programına, sırf emek harcadığınız için bağlı kalabilirsiniz. Oysa daha etkili bir yöntem seçmek, önceki çabanızı değersiz kılmaz.<br /><br />İş dünyasında da şirketler aynı hataya düşer. Bir ürün ya da hizmet artık kâr getirmediği hâlde, geliştirme ve pazarlama için çok para harcandığı gerekçesiyle sürdürülür. Böylece geçmiş yatırımı kurtarma isteği, gelecekte daha büyük kayıplara yol açar.<br /><br />Batık Maliyet Yanılgısı Nedir?<br />_______________________<br /><br />Batık maliyet yanılgısını anlamamızda Amos Tversky ve Daniel Kahneman’ın çalışmaları önemli bir zemin hazırladı. İkili, 1972’de bilişsel yanlılıklar üzerine yaptıkları çalışmalarla insanların karar verirken her zaman rasyonel davranmadığını gösterdi. Bu yaklaşım, batık maliyet yanılgısı gibi birçok karar hatasını anlamanın yolunu açtı.<br /><br />Ancak “batık maliyet yanılgısı” kavramını özellikle öne çıkaran isim Richard Thaler oldu. Thaler, 1980’lerde insanların bir işe zaman, para ya da emek yatırdıktan sonra, o işi sürdürme eğilimini ayrıntılı biçimde inceledi. Ona göre insanlar çoğu zaman gelecekte ne kazanacaklarına değil, geçmişte ne harcadıklarına bakarak karar verir.<br /><br />Thaler’ın çalışmalarını Hal Arkes ve Catherine Blumer’ın 1985’te yaptığı deneyler izledi. Bu deneylerden birinde katılımcılara aynı hafta sonu için yanlışlıkla iki kayak gezisi ayarladıkları söylendi. Gezilerden biri Michigan’a 100 dolarlık, diğeri Wisconsin’e 50 dolarlık bir geziydi. Katılımcılara Wisconsin gezisinden daha çok keyif alacakları da belirtildi. Buna rağmen çoğu kişi daha pahalı olan Michigan gezisini seçti.<br /><br />Bu seçim, batık maliyet yanılgısını açıkça gösterir. İnsanlar daha çok keyif alacakları seçeneği değil, daha fazla para ödedikleri seçeneği tercih etti. Çünkü geçmişte yapılan harcama, gelecekteki deneyimin kalitesinden daha belirleyici hâle geldi.<br /><br />Batık Maliyet Yanılgısı Neden Olur?<br />____________________________<br /><br />Batık maliyet yanılgısı, kayıptan kaçınma eğilimiyle yakından ilişkilidir. İnsanlar para, zaman, emek ya da duygu yatırımı yaptıkları bir şeyi kayıp olarak görmek istemez. Bu yüzden bazen artık işe yaramayan bir kararı sürdürürler. Oysa devam etmek çoğu zaman kaybı azaltmaz; daha da büyütür.<br /><br />Bilişsel çelişki de bu yanılgıyı güçlendirir. İnsan, verdiği kararın doğru olduğuna inanmak ister. Gerçekler tersini gösterdiğinde hatayı kabul etmek yerine mevcut karara bağlanır. Böylece içsel çatışmayı azaltmaya çalışır ama yanlış kararın etkisini uzatır.<br /><br />Çerçeveleme etkisi de burada devreye girer. Devam etmek “azim” ya da “pes etmemek” gibi olumlu ifadelerle sunulduğunda çekici görünür. Bırakmak ise “vazgeçmek” ya da “başarısızlığı kabul etmek” gibi algılandığında zorlaşır. Bu yüzden insanlar bazen en mantıklı karar bırakmak olduğu hâlde, kaybeden seçeneğe tutunur.<br /><br />Sonuç olarak;<br />____________<br /><br />Batık maliyet yanılgısından kaçınmak için değişime açık kalın. Bir durumda kalmayı seçerken kendinize şunu sorun: Burada geçmişte harcadığım emek yüzünden mi duruyorum, yoksa bugün gerçekten iyi bir nedenim olduğu için mi? Batan bir gemide kalmak, geçmiş emeği kurtarmaz.<br /><br />Yeni bir projeye, ilişkiye ya da hedefe başlamadan önce çıkış ölçütlerinizi belirleyin. Hangi koşullarda duracağınızı, yön değiştireceğinizi ya da vazgeçeceğinizi önceden netleştirin. Böylece karar anında duygularınız sizi daha az yanıltır.<br /><br />Bir duruma fazla yakından baktığınızda, ona duygusal olarak bağlanabilirsiniz. Bu yüzden güvendiğiniz birinden ya da konunun uzmanından görüş alın. Dışarıdan bakan biri, sizin kaçırdığınız büyük resmi daha net görebilir ve daha sağlıklı karar vermenize yardımcı olur.<br /><br />Kaynaklar ve ileri okumalar<br /><br />Jeremy S. NashBachelor of Psychological Science (Hons IIA). University of Queensland eSpace; “The Sunk Cost Effect:Short-term Behavioural Evidencein Adults”; (2017). [url removed] <br />What is the ‘sunk cost fallacy’? Is it ever a good thing?. Yayınlanma tarihi: 27 Kasım 2023. Kaynak site: Conversation. Bağlantı: [url removed] <br />Dijkstra KA, Hong YY. The feeling of throwing good money after bad. The role of affective reaction in the sunk-cost fallacy. PLoS One. 2019 Jan 8;14(1):e0209900. doi: 10.1371/journal.pone.0209900. PMID: 30620741; PMCID: PMC6324799.<br />Matematiksel<br /><br />______________<br /><br />*Gamze Dönmez<br />"Okumayı pek çok eyleme tercih eden, araştırmayı, öğrenmeyi, öğretmeyi ve yeniden öğrenmeyi önemseyen, amatör olarak öykü yazarlığı yapan, Türkçeyi çok seven bir ilköğretim matematik öğretmeniyim. Öğrenme psikolojisi, gelişim psikolojisi, olasılık, geometri ve mantık çokça dikkatimi çeken alanlardan. Merak uyandırıp geri çekilmenin merak gidermekten daha değerli olduğunu düşünüyorum. Bilimin, bilmenin ve bilenin gücüne inanıyorum. Paylaşmak güzeldir!"<br /><br />______________<br />Yazının çıktığı yer: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2026-07-06 13:18 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://tha.proz.com/post/3114062#3114062 Mon, 06 Jul 2026 12:20:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> İlginç yazılar<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> "Herkesin Bilmesi Gereken 4 Felsefi Tartışma"<br/><br/><br />-Alıntı-<br /><br />YAZI: Ceren Demir<br />Son güncelleme: 05/07/2026<br/><br/>Felsefe, bilgi, değerler, akıl, dil ve varoluş gibi temel konular üzerine düşünmemizi sağlar. İlk bakışta soyut görünse de felsefi tartışmalar, hakikat dediğimiz şeye nasıl yaklaştığımızı anlamamıza yardım eder. Eski düşünürlerin fikirlerini incelemek, kendi düşüncelerimizi geliştirmek için de güçlü bir zemin sunar.<br /><br />Bu yazıda, konuyu daha anlaşılır hâle getirmek için dört felsefi tartışma örneği üzerinden ilerleyeceğiz. Bu tartışmaların tek ve kesin bir cevabı yoktur. Felsefede bazı soruların hiçbir zaman sonuca bağlanmaması da mümkündür. Zaten felsefenin özü biraz da bu bitmeyen sorgulama hâlinden doğar.<br /><br />1- İçinde yaşadığımız dünya gerçek mi?<br />_______________________________<br /><br />Zihnimizin bizi yanıltabildiğini hepimiz biliriz. Bazen dünyayı olduğu gibi değil, algılarımızın bize gösterdiği şekilde görürüz. Buna rağmen çoğumuz, bu farklılıkların ardında tek bir gerçeklik olduğuna inanırız.<br /><br />Uzağı bulanık gören biri, dünyanın gerçekten bulanık olduğunu düşünmez. Kırmızı ve yeşili ayırt edemeyen biri de bu renkler arasındaki farkın başkaları için var olduğunu kabul eder. Felsefe tam da burada daha bir soru sorar. Dış dünya gerçekten var mı, yoksa gerçek dediğimiz şey yalnızca zihnimizin kurduğu bir deneyim mi?<br /><br />Yaşadığımız dünyanın gerçek olduğundan nasıl emin olabiliriz? Belki de gördüğümüz ve hissettiğimiz her şey, bize gerçekmiş gibi sunulan bir yanılsamadır.<br /><br />Bu soru ilk anda uzak bir ihtimal gibi görünebilir. Fakat felsefe bazen tam da böyle görünen yerlerden başlar. Bize kesin gelen şeyleri yeniden düşünmemizi ister.<br /><br />Filozoflar gerçeklik konusunda farklı görüşler öne sürer. Realistlere göre zihnimizden bağımsız, nesnel bir dış dünya vardır. Buna karşı çıkan yaklaşımlar ise gerçekliği daha çok düşüncelerimiz, algılarımız ve geçmiş deneyimlerimiz üzerinden açıklar.<br /><br />Bu tür felsefi tartışmalar zaman zaman fizik ile de kesişir. Özellikle kuantum mekaniği, gerçek dünyanın ne kadar sabit ve ölçülebilir olduğu konusundaki alışılmış fikirlerimizi zorlar. Bu yüzden felsefe çoğu zaman beşeri bilimler içinde görülse de bilimle birlikte ilerleyen tartışmalara da önemli katkılar sunar.<br /><br />2- Bilinç nedir?<br />____________<br /><br />Filozoflar yalnızca dış dünyanın gerçek olup olmadığını tartışmaz. Bilincin ne olduğunu da sorgular. Hepimiz bilinçli olmanın neye benzediğini az çok biliriz. Fakat bunu açık ve kesin bir şekilde tanımlamak oldukça zordur.<br /><br />Bu konuda en bilinen ayrımlardan biri düalizm ve materyalizm arasındadır. Düalistlere göre zihin, bedenden bir yönüyle ayrıdır. Pek çok insan da zihnini doğal olarak böyle düşünür. Düşünmeyi yalnızca beyindeki fiziksel bir süreç gibi değil, daha ayrı bir deneyim gibi görür.<br /><br />Materyalistlere göre ise bilinç, tamamen beynimizdeki sinirsel faaliyetlerden oluşur. Bize ayrı bir şeymiş gibi gelmesi de yine beynimizin çalışma biçimiyle ilgilidir.<br /><br />Bu tartışma, hayvanlar ve makineler söz konusu olduğunda daha da dikkat çekici hâle gelir. Bir makine renkleri ayırt edebilir ve buna göre tepki verebilir. Sürücüsüz bir aracın trafik ışığını algılayıp durması buna örnektir. Ancak burada asıl soru şudur. Makine ne yaptığının farkında mıdır, yoksa yalnızca programlandığı gibi mi davranır?<br /><br />John Searle’ün Çin odası düşünce deneyi bu sorunu açıklar. Deneyde Çince bilmeyen bir kişi, kapalı bir odada kendisine verilen kurallara göre Çince sembolleri sıralar. Dışarıdan bakıldığında cevaplar anlamlı görünebilir. Fakat içerideki kişi sembollerin ne anlama geldiğini bilmez. Sadece kuralları takip eder.<br /><br />Bu örnek, bilinç ile bilinçliymiş gibi davranma arasındaki farkı gösterir. Bir makinenin ya da başka bir canlının gerçekten bilinçli olup olmadığını kesin olarak bilmek zordur. Çünkü hiç kimse bir başkasının zihninde ne yaşandığını doğrudan deneyimleyemez. Bu nedenle bilinç, felsefenin en zor ve en ilgi çekici konularından biri olarak kalır.<br /><br />3- Ahlaki kararlarımızı nasıl alırız?<br />___________________________<br /><br />En önemli felsefi tartışmalardan biri, doğru ile yanlışı nasıl ayırt edeceğimizdir. Bir durumda ahlaki olan seçeneği belirlemek her zaman kolay değildir. Bu konuyu anlatmak için en çok kullanılan örneklerden biri tramvay problemidir.<br /><br />Bu düşünce deneyinde kontrolden çıkmış bir tramvay raylarda hızla ilerler. Rayların üzerinde beş kişi bağlıdır ve tramvay onlara çarparsa öleceklerdir. Başka bir rayda ise yalnızca bir kişi vardır. Siz makasın yanında duruyorsunuz. Kolu çekerseniz tramvay yön değiştirir. Böylece beş kişi kurtulur, fakat diğer raydaki bir kişi ölür. Bu durumda kolu çekmek doğru mudur?<br /><br />Bu sorunun farklı biçimleri de vardır. Örneğin yine beş kişinin hayatı tehlikededir. Siz bir köprünün üzerindesiniz ve yanınızda oldukça kilolu bir adam vardır. Onu köprüden iterseniz adam ölür, fakat tramvay durur ve beş kişi kurtulur. Bu durumda onu iter misiniz?<br /><br />Birçok insan ilk örnekte kolu çekmenin doğru olduğunu düşünür. Ancak ikinci örnekte adamı köprüden itmeyi kabul edemez. Oysa iki durumda da sonuç aynıdır. Bir kişi ölür ve beş kişi kurtulur.<br /><br />Bazı insanlar ise iki eylemi de yanlış bulur. Onlara göre insan öldürmemek kesin bir ahlaki kuraldır ve sonuç ne olursa olsun bu kural bozulmamalıdır.<br /><br />Filozoflar bu tür düşünce deneyleriyle ahlaki ilkeleri sınar. Çünkü doğru görünen bir ilke, zor bir durumda tartışmalı sonuçlar doğurabilir.<br /><br />Bu yüzden ahlak üzerine düşünmek yalnızca teorik bir uğraş değildir. Doktorlar, siyasetçiler, acil yardım ekipleri ve sürücüsüz araç yazılımcıları da benzer kararlarla karşılaşır. Ahlaki seçimler, gerçek hayatta kimin nasıl etkileneceğini belirler.<br /><br />4- Özgür irade gerçekten de var mı?<br />_____________________________<br /><br />Felsefenin psikoloji ve bilimle kesiştiği konulardan biri özgür iradedir. Özgür irade, en basit anlamıyla kişinin kendi eylemlerini seçebilmesidir. Ahlaki kararlar üzerine konuşurken de aslında böyle bir seçme gücümüz olduğunu varsayarız.<br /><br />Ancak bu konu sanıldığı kadar açık değildir. Kararlarımızı beyin kimyamız, ruh hâlimiz, yetiştiğimiz çevre ve genetik özelliklerimiz etkiler. Bir fincan kahveden sonra daha farklı davranabiliriz. Depresyon gibi durumlar ise karar verme biçimimizi çok daha derinden değiştirecektir<br /><br />Bu durumda şu soru ortaya çıkar. Gerçekten özgürce mi karar veriyoruz, yoksa bizi etkileyen koşulların sonucu olarak mı hareket ediyoruz?<br /><br />Bu soruya verilen önemli cevaplardan biri determinizmdir. Determinizm, geleceğin geçmiş olaylar ve doğa yasalarıyla şekillendiğini savunur. Buna göre zamanı geri alıp aynı şartlarda yeniden başlatsak, her şey yine aynı şekilde yaşanır.<br /><br />Bazı filozoflar bu düşüncenin özgür iradeyi ortadan kaldırdığını söyler. Bazıları ise koşullar bizi etkilese bile seçim yapma deneyimimizin hâlâ anlamlı olduğunu düşünür.<br /><br />Şans da bu tartışmayı daha karmaşık hâle getirir. Trafikte yeşil ışık yanarsa bir yolu, kırmızı ışık yanarsa başka bir yolu seçebilirsiniz. Işığın rengi tesadüf gibi görünür. Ancak yine de seçiminizi dış koşullar belirler.<br /><br />Özgür irade, kesin cevabı kolay verilemeyen bir konudur. Felsefi tartışma burada insanın ne kadar özgür olduğunu, ne kadarının koşullar tarafından belirlendiğini ve seçim dediğimiz şeyin aslında ne anlama geldiğini sorgular. Bilim ilerledikçe bu sorular da yeni boyutlar kazanır.<br /><br />Kaynaklar ve ileri okumalar<br /><br />4 Debates in Philosophy Everyone Should Know About. Kaynak: 4 Debates in Philosophy Everyone Should Know About<br />Lavazza A. Free Will and Neuroscience: From Explaining Freedom. Away to New Ways of Operationalizing and Measuring It. Front Hum Neurosci. 2016 Jun 1;10:262. doi: 10.3389/fnhum.2016.00262. PMID: 27313524; PMCID: PMC4887467.<br/><br/>Yazının yeri: [url removed] <br/><br/>▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄<br />▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄<br/><br/>-Alıntı-<br /><br />_______________________________________________________________________<br />Uzay-Zaman Gerçek Bir Şey midir Yoksa Sadece Hesaplarda Kullandığımız Bir Araç mıdır?<br />_______________________________________________________________________<br /><br />Modern bilimde çok az fikir, gerçekliği anlama biçimimizi uzay-zaman kadar köklü şekilde değiştirdi.<br /><br />YAZI: *Sibel Çağlar<br />Son güncelleme: 04/07/2026<br /><br />Uzay-zaman sık sık “gerçekliğin dokusu” olarak tanımlanır. Bazı yorumlar onu sabit ve dört boyutlu bir “blok evren” gibi görür. Bu anlayışta geçmiş, şimdi ve gelecek tek bir bütün içinde yer alır.<br /><br />Başka yorumlar ise uzay-zamanı kütleçekimle eğilen, bükülen ve değişen dinamik bir alan olarak ele alır. Peki uzay-zamanın var olduğunu söylemek ne anlama gelir? Uzay-zaman bir yapı mı, fiziksel bir varlık mı, yoksa gerçekliği anlatmak için kullandığımız bir metafor mudur?<br /><br />Uzay Zaman Tam Olarak Nedir?<br />_________________________<br /><br />Uzayı üç boyutlu olarak tanımlarız çünkü bir konumu belirtmek için üç bilgiye ihtiyaç duyarız. Örneğin biriyle 16. Cadde ile 5. Cadde’nin köşesindeki bir binanın 7. katında buluşacağınızı düşünün. Yeri açıkça belirtmiş olursunuz. Ancak ne zaman buluşacağınızı söylemezseniz önemli bir bilgi eksik kalır.<br /><br />Bir olayın yalnızca nerede gerçekleştiğini bilmek yetmez. Ne zaman gerçekleştiğini de bilmek gerekir. Bu nedenle zamanı dördüncü boyut olarak düşünebiliriz.<br /><br />Üç uzay boyutu ile zaman boyutunu birlikte ele aldığımızda uzay-zaman kavramı ortaya çıkar. Evrenimiz üç uzay ve bir zaman boyutuyla tanımlandığı için uzay-zaman dört boyutludur.<br /><br />Newton fiziğinde uzay ve zaman birbirinden bağımsız kabul edilir. Einstein’ın görelilik kuramında ise ikisi birlikte ele alınır. Fizikçiler bu ilişkiyi göstermek için uzay-zaman diyagramlarını kullanır.<br /><br />Uzay-zaman diyagramlarında bir nesnenin zaman içindeki yoluna “dünya çizgisi”denir. Bu çizgi, nesnenin her anda nerede bulunduğunu gösterir. Örneğin hareketsiz duran bir nesnenin konumu değişmez. Zaman ilerler ama nesne aynı yerde kalır. Bu durumda dünya çizgisi uzay-zaman diyagramında dikey bir çizgi gibi görünür.<br /><br />Hareket eden bir nesnede ise çizgi eğik olur. Çünkü zaman geçtikçe nesnenin konumu da değişir. Çizginin eğimi, nesnenin hızını anlamaya yardım eder. Nesne ne kadar hızlı hareket ederse dünya çizgisi de diyagramda o kadar farklı bir açıyla uzanır.<br /><br />Bu fikir, uzay-zamanı daha somut hale getirir. Bir insanın, arabanın ya da ışık parçacığının evrendeki geçmişi tek tek anlardan oluşmaz. Bu anlar bir araya geldiğinde o varlığın uzay-zaman içindeki yolu ortaya çıkar. Buna dünya çizgisi denir.<br /><br />Minkowski uzay-zamanı nedir?<br />________________________<br /><br />Dört boyutlu uzay-zaman fikrini güçlendiren isimlerden biri Hermann Minkowski’ydi. Minkowski, Einstein’ın eski matematik profesörüydü ve uzay ile zamanın birlikte ele alınması gerektiğini savundu.<br /><br />Ona göre uzay ve zaman tek başına gerçekliği açıklamak için yeterli değildi. İkisini ayrı ayrı düşünmek yerine, tek bir bütün olarak ele almak gerekiyordu. Bu yaklaşım, Einstein’ın görelilik kuramının geometrik temelini daha anlaşılır hale getirdi.<br /><br />Minkowski’nin kavrayışı, düzlem üzerindeki Öklid geometrisiyle yapılan bir benzetmeyle açıklanabilir. Bir düzlemde, düz bir doğru parçasıyla birbirine bağlanan iki noktamız olduğunu varsayalım. Bu doğru parçasını, birbirine dik iki eksen olan x ve y üzerindeki izdüşümleriyle tanımlayabiliriz. Pisagor teoremine göre bu doğru parçasının uzunluğunun karesi Δx2+Δy2 ‘ye eşittir.<br /><br />Minkowski, Einstein’ın kuramında durumun buna benzediğini fark etti. İki olay verildiğinde, bu olayların uzay ve zaman ayrımları farklı gözlemciler için farklı olur. Ancak bunun nedeni, olayların farklı uzay ve zaman eksenleri üzerine izdüşürülmesidir.<br /><br />Minkowski, tüm gözlemcilerin “uzay-zaman aralığı” adı verilen belirli bir büyüklük üzerinde uzlaşacağını buldu. A ve B olaylarını düşünelim. Bu olayların uzay ve zaman ayrımları sırasıyla Δx ve Δt biçimindedir. Gerekli hesaplamalar yapılınca da (Δs)2=(cΔt)2−(Δx)2 sonucunu elde ederiz.<br /><br />Uzay Zaman Değişmezi Nedir?<br />________________________<br /><br />Uzay-zaman aralığı, eksi işareti dışında Pisagor teoremine benzer. Pisagor teoreminde iki nokta arasındaki uzaklığı hesaplarken uzaydaki farkları toplarız. Uzay-zamanda ise iki olay arasındaki ilişkiyi hesaplarız.<br /><br />Işık hızında hareket eden bir parçacık için özel bir durum ortaya çıkar. Örneğin bir fotonun dünya çizgisi üzerindeki iki olay arasında uzay-zaman aralığı sıfırdır. Bunun nedeni, ışığın aldığı yol ile geçen zamanın bu hesapta birbirini dengelemesidir.<br /><br />Işık belirli bir sürede cΔt kadar yol alır. Yani Δx=cΔt biçimindedir. Bu değeri uzay-zaman aralığı formülüne yerleştirdiğimizde Δs2=c2Δt2−(cΔt)2=0 sonucunu elde ederiz. Bu nedenle bir fotonun dünya çizgisi üzerindeki iki olay arasındaki uzay-zaman aralığı sıfırdır.<br /><br />Uzay-zaman diyagramlarında bunu daha açık göstermek için uygun birimler seçilir. Zamanı yıl, uzaklığı ışık yılı ile ölçersek, ışık bir yılda bir ışık yılı yol alır. Bir ışık yılı da ışığın bir yılda katettiği mesafedir. Bu ölçekte ışığın dünya çizgisi 45 derecelik düz bir çizgi olarak görünür.<br /><br />Bunu bir yolculuk üzerinden düşünelim. Jane’in Dünya’dan Alpha Centauri’ye gittiğini varsayalım. Dünya’da kalan arkadaşları aynı yerde olduğu için dünya çizgileri diyagramda dikey görünür. Alpha Centauri’de Jane’i bekleyen kişiler için de durum aynıdır.<br /><br />Jane ise yolculuk boyunca konum değiştirir. Bu nedenle onun dünya çizgisi Dünya’dan Alpha Centauri’ye doğru eğimli bir çizgi oluşturur. Çizginin eğimli olması, Jane’in zaman geçtikçe uzaydaki konumunun değiştiğini gösterir.<br /><br />Uzay Zamanı Nasıl Yorumlamalıyız?<br />____________________________<br /><br />Bilim kurgu, uzay-zaman tartışmasını çoğu zaman zaman yolculuğu üzerinden anlatır. Terminatör filminde zaman çizgisi sabittir. Geçmişe gidilebilir, ancak olayların akışı değiştirilemez. Avengers Endgame filminde ise geçmişe müdahale etmek yeni sonuçlar doğurur ve zaman çizgisi değişir.<br /><br />Bu iki örnek farklı görünse de ortak bir varsayıma dayanır. Geçmiş ve gelecek, sanki gidilebilecek yerler gibi düşünülür. Ancak fizikçiler uzay-zamanın varlığından söz ettiğinde çoğu zaman matematiksel bir modelden bahseder. Bu model, olayların nerede ve ne zaman gerçekleştiğini açıklar. Ancak modeli doğrudan fiziksel bir nesne gibi düşünmek kafa karışıklığına yol açar.<br /><br />Uzay-zaman, evrende olayların nerede ve ne zaman gerçekleştiğini anlamamızı sağlayan en güçlü kavramlardan biridir. Genel görelilik bu kavramla kütleçekimi, hareketi ve büyük ölçekli evreni başarılı biçimde açıklar.<br /><br />Ancak uzay-zamanın tam olarak ne olduğu hâlâ açık bir sorudur. Onu bir nesne gibi doğrudan gözlemleyemeyiz. Madde ve enerjinin davranışlarına bakarak özelliklerini çıkarırız.<br /><br />Bu yüzden uzay-zamanı hem güçlü bir fiziksel model hem de gerçekliği anlamak için kullandığımız temel bir çerçeve olarak görmek daha doğru olur. Bilim bugün bu çerçeveyi başarıyla kullanıyor, fakat uzay-zamanın en derin doğasını hâlâ araştırıyor.<br /><br />Uzay-zamanı dört boyutlu geometrik bir yapı olarak ele alan bu yaklaşımın temelinde Minkowski uzayı yer alır. Peki Minkowski uzayı tam olarak nedir ve neden modern fiziğin temel kavramlarından biri hâline gelmiştir? Okumak isterseniz: Fizikçilerin İçinde Olduğumuzu Düşündüğü Minkowski Uzayı Nedir?<br />_____<br /><br />Kaynaklar ve ileri okumalar<br /><br />What is space-time?. Yayınlanma tarihi: 20 Mayıs 2021. Kaynak Livescience. Bağlantı: What is space-time?<br />Spacetime: is it real and physical, or just a calculational tool? Yayınlanma tarihi: 4 Mayıs 2023. Kaynak: Big Think. Bağlantı: Spacetime: is it real and physical, or just a calculational tool?<br />Matematiksel<br/><br/>*Sibel Çağlar<br />Kadıköy Anadolu Lisesi’nin ardından Marmara Üniversitesi İngilizce Matematik Öğretmenliği bölümünden mezun oldum. Matematiksel.org’un kurucusu olarak matematik, bilim ve düşünce alanlarında içerik üretmeye devam ediyorum.<br /><br />Yeri: [url removed] <br/><br/>▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄<br />▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄<br/><br/>-Alıntı-<br /><br />____________________________________________<br />Felsefeye Göre Kendimize Söylediğimiz 5 Tehlikeli Yalan<br />____________________________________________<br /><br />Bizi mutsuz eden bazı düşünce kalıplarını fark etmek, onlardan uzaklaşmanın ilk adımıdır.<br/><br/>YAZI: Sibel Çağlar<br />Son güncelleme: 03/07/2026<br/><br/>Hayatımızı yalnızca açıkça benimsediğimiz inançlar yönlendirmez. Farkında olmadığımız bazı kabuller de düşüncelerimizi, kararlarımızı ve hedeflerimizi etkiler. Bu kabuller çoğu zaman görünmezdir; ancak günlük davranışlarımızda kendini gösterir. Bu yüzden kendimize söylediğimiz yalanlar, bazen hayatımızı sandığımızdan daha fazla şekillendirir.<br /><br />Felsefe uzun zamandır bu görünmez kabullerle ilgilenir. Filozoflar, insanın hayatını yönlendiren düşünceleri açığa çıkarmaya ve sorgulamaya çalışır. Böylece hangi fikirlerin işe yaradığını, hangilerinin bizi gereksiz yere sınırladığını daha net görürüz. Aşağıda, hayatımızı fark etmeden yönlendirebilen beş yaygın düşünce yer alıyor.<br /><br />“Her şeyi kontrol etmeliyim.”<br />_______________________<br /><br />Hayatta her şeyi kontrol etmek mümkün değildir. Geçmişi değiştiremeyiz, yaşlanmayı durduramayız ve başkalarının bizim hakkımızda ne düşündüğünü belirleyemeyiz. Buna rağmen kontrolümüz dışındaki konulara fazla zaman ve enerji harcarız.<br /><br />Stoacı filozof Epiktetos, insanın değiştirebildiği şeylere odaklanması gerektiğini savunur. Bugün “kontrol ikiliği” olarak bilinen bu düşünce, olayları ikiye ayırır: kontrol edebildiklerimiz ve edemediklerimiz. Bu bakış açısı, dikkatimizi değiştiremeyeceğimiz şeylerden alıp etkide bulunabileceğimiz alanlara yöneltir.<br /><br />Benzer fikirler yalnızca Stoacılıkta yer almaz. Budizm’deki “iki ok” öğretisi ve Daoizm’deki “wu wei” anlayışı da insanın kontrol edemediği durumlarla ilişkisini ele alır. Tek tanrılı dinlerde de insan iradesinin sınırlarına dair benzer yaklaşımlar bulunur.<br /><br />“Gerçek aşkı bulunca mutlu olacağım.”<br />_______________________________<br /><br />Herkesin kendisini tamamlayacak tek bir “ruh eşi” olduğu düşüncesi oldukça yaygındır. Ancak dünyada milyarlarca insan varken yalnızca tek bir kişinin bize uygun olduğunu düşünmek gerçekçi değildir. Buna rağmen birçok insan, doğru kişiyi bulduğunda eksik yanının tamamlanacağını ve mutlu olacağını düşünür.<br /><br />Simone de Beauvoir bu fikri sorunlu bulur. Ona göre insan kendi mutluluğunu tamamen başka birine bağladığında sağlıksız bir bağımlılık geliştirir. “Beni tamamlayan kişi” düşüncesi, zamanla kişinin kendi seçimlerini ve özgürlüğünü gölgeleyebilir.<br /><br />Elbette sevgi; yakınlık, emek, uzlaşma ve şefkat içerir. Ancak sağlıklı bir ilişki, kişinin kendini tamamen kaybetmesi anlamına gelmez. Mutluluk yalnızca başka birinin varlığına bağlandığında ilişki de kişi de kırılgan hâle gelir.<br /><br />“Ben hep aynı kişiyim ve asla değişmem.”<br />_________________________________<br /><br />Kimliğimizin değişmeyen bir özü olduğu düşüncesi oldukça eskidir. Ruh ya da öz kavramı birçok inançta yer alır. René Descartes da insanın sabit ve değişmeyen bir “ben”e sahip olduğunu savundu. Bu görüşe göre insan, zaman geçse de temelde aynı kişi olarak kalır.<br /><br />Ancak her felsefi gelenek bu fikri kabul etmez. Hindu felsefesinde bireysel benlik, kalıcı ve değişmez bir yapı olarak ele alınmaz. Kişinin “ben” dediği şey, çoğu zaman değişen düşünceler, duygular ve deneyimlerle şekillenen bir algıdır.<br /><br />David Hume da benzer bir noktaya dikkat çeker. Hume’a göre içimize dönüp değişmeyen bir “ben” aradığımızda karşımıza tek bir sabit öz çıkmaz. Bunun yerine düşünceler, duyumlar, anılar ve hislerle karşılaşırız. Ona göre benlik, bu parçaların zaman içindeki akışından oluşur.<br /><br />Günümüzde epizodizm adı verilen yaklaşım da insanı sabit bir varlık gibi görmez. İnsan hayatı boyunca değişir, yeni deneyimler kazanır ve farklı yönler geliştirir. Bu yüzden bugün olduğumuz kişi, geçmişte olduğumuz kişiyle birebir aynı değildir.<br /><br />“Evren bana bunu borçlu.”<br />_____________________<br /><br />Hayat bize her istediğimizi vermek zorunda değildir. Dünyaya hiçbir şeye sahip olmadan geliriz. Sonradan sahip olduklarımız, yaşadıklarımız ve kurduğumuz ilişkiler birçok koşulun bir araya gelmesiyle oluşur. Bu yüzden hayatın bize belirli bir sonuç borçlu olduğunu düşünmek yanıltıcıdır.<br /><br />Albert Camus’nün absürdizm anlayışı bu noktaya odaklanır. İnsan, yaşadığı acıya, emeğe ve sıkıntıya daha büyük bir anlam yüklemek ister. Her şeyin arkasında daha büyük bir amaç bulunduğunu düşünmek ister. Camus’ye göre ise elimizde kesin olarak yalnızca yaşadığımız hayat vardır.<br /><br />Bu bakış açısı beklentilerimizi daha gerçekçi bir yere çeker. Dünya bize özel bir karşılık vermek zorunda değildir. Biz sahip olduklarımızla yaşar, seçimler yapar ve hayatın içinde kendi anlamımızı kurarız.<br /><br />“Daha çok param, daha iyi bir işim ve daha büyük bir evim olursa mutlu olurum.”<br />_________________________________________________________________<br /><br />Sahip olduğumuzdan daha fazla şeye sahip olmanın bizi daha mutlu edeceği düşüncesi oldukça yaygındır. Daha yüksek bir maaşın, daha iyi bir işin ya da daha büyük bir evin hayatımızı değiştireceğini düşünürüz. Ancak filozoflar yüzyıllardır maddi imkânların belirli bir noktadan sonra mutluluğu artırmadığını savunur.<br /><br />Antik Yunan’daki Epikürcüler, huzurun sürekli daha fazlasını istemekten değil, sahip olduklarımızla yaşamayı öğrenmekten geçtiğini düşünüyordu. Epikuros’a göre azla yetinmeyen kişi, daha fazlasına sahip olduğunda da tatmin olmaz. Siddhartha Gautama da bitmeyen arzuların yeni istekler doğurduğunu ve sonunda insanın yaşadığı sıkıntıyı artırdığını savundu.<br /><br />Felsefe tam da bu noktada insanın dikkatini dışarıdan içeriye çevirir. Neye sahip olduğumuz kadar, ne istediğimiz ve neden istediğimiz de önem taşır. Daha fazla para, daha iyi bir iş veya daha büyük bir ev hayatımızı kolaylaştırır. Ancak bunların hiçbiri tek başına mutluluğu garanti etmez. Beklentilerimiz ve sahip olduklarımızla kurduğumuz ilişki de nasıl hissettiğimizi belirler.<br /><br />Okuma Önerisi: 85 Yıl Devam Eden Araştırma Mutluluk Formülünü Bulmayı Başardı mı?<br /><br />Mutluluğu felsefenin ardından bilimsel araştırmalar üzerinden de ele almak isterseniz, 85 yılı aşkın süredir devam eden mutluluk araştırmasının sonuçlarına göz atabilirsiniz.<br /><br />Kaynak: Jonny Thomson, 5 dangerous lies we tell ourselves, according to philosophy, Big Think, 1 Temmuz 2026.<br />_____<br /><br />Size Bir Mesajımız Var!<br /><br />Matematiksel, 2015 yılından beri matematiğe karşı önyargıyı azaltmak ve bilime duyulan ilgiyi artırmak için yayın yapıyor. Matematikle başladığımız bu yolculukta, zamanla bilimin farklı alanlarına da yer vermeye başladık. Sitemizin tek geliri reklamlardan geliyor. Ancak yüksek okunurluğa sahip ve düzenli olarak güncellenen bir web sitesini yayında tutmanın maliyeti her geçen gün artıyor. Bu nedenle sitemizde reklamlara yer veriyoruz. Bize destek olmak için yazılarımızı paylaşabilir ve daha fazla kişiye ulaşmamıza yardımcı olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.<br/><br/>Yazının yeri: [url removed] <br /> Mario Chávez Translator resources http://tha.proz.com/post/3114059#3114059 Mon, 06 Jul 2026 12:08:00 +0000 <b>Forum:</b> Translator resources<br/><b>Topic:</b> What do you do with dictionaries you no longer use?<br/><b>Poster:</b> Mario Chávez<br/><br/>We translators end up collecting a variety of dictionaries, from monolingual general-purpose dictionaries to bilingual specialized ones, and a few others in between.<br /><br />I can only speak from my own experience, but I didn't buy a specialized bilingual dictionary in chemistry (an example) just in case I would come across a project on chemical formulas or additives. At the start of my career in New York City, a 9,000-word document on a particular food additive landed on my desk. Having few, if any, contacts in the profession, I couldn't ask around for the best bilingual dictionaries for that job. So I went to the New York Public Library and spent hours perusing over dictionaries that came the closest to my needs.<br /><br />Later on, when I was an ATA member with some contacts, I rented specialized dictionaries for some projects. It was cheaper to rent such dictionaries (say, $30 a week) than spend $300 or $400 on one, especially not knowing if that project would bring similar ones in the near future.<br /><br />Years later, I would buy new and used dictionaries in different specializations. Didn't spend hundreds of dollars on most of them, but I ended up with dictionaries on specializations I never touched in my projects. I don't see that situation improving in future years. But I don't want to get rid of them. Some of those dictionaries are no longer in print.<br /><br />So, what do you do with specialized or treasured dictionaries if you're no longer receiving projects in those particular specializations? Samuel Murray Trados support http://tha.proz.com/post/3114058#3114058 Mon, 06 Jul 2026 09:31:00 +0000 <b>Forum:</b> Trados support<br/><b>Topic:</b> Error message while exporting a Trados file to word<br/><b>Poster:</b> Samuel Murray<br/><b>Post title:</b> I've had this before<br/><br/>I can't remember how I fixed it. But the file in question started with a character that is disallowed in Windows as a file name's starting character (possibly the character was allowed in other operating systems). I think what I did was to rename the original file, before sending it to Trados. But I remember I had to employ some googling to figure out how to rename the file. Xanthippe Trados support http://tha.proz.com/post/3114053#3114053 Mon, 06 Jul 2026 09:16:00 +0000 <b>Forum:</b> Trados support<br/><b>Topic:</b> Error message while exporting a Trados file to word<br/><b>Poster:</b> Xanthippe<br/><b>Post title:</b> Correct the name<br/><br/>Hello,<br /><br />difficult to say more without screen shot, but I think that the problem is just de name of the file.<br /><br />cancel " caracter from the name kd42 Money matters http://tha.proz.com/post/3114052#3114052 Mon, 06 Jul 2026 09:13:00 +0000 <b>Forum:</b> Money matters<br/><b>Topic:</b> Low prices but.... <br/><b>Poster:</b> kd42<br/><b>Post title:</b> Ouch...<br/><br/>The fragrance of акваланг is better than 2 litres of steel apples :D kd42 Business issues http://tha.proz.com/post/3114049#3114049 Mon, 06 Jul 2026 09:07:00 +0000 <b>Forum:</b> Business issues<br/><b>Topic:</b> Would you respond to an anonymous message like this?<br/><b>Poster:</b> kd42<br/><b>Post title:</b> And more<br/><br/>[quote]Zea_Mays wrote:<br />And I'd also mark it as spam. Even more if it's from a bridge for lions. [/quote] They recently added hyenas, pigs, and an army of macaques. Lorenzo Rossi Trados support http://tha.proz.com/post/3114040#3114040 Mon, 06 Jul 2026 07:50:00 +0000 <b>Forum:</b> Trados support<br/><b>Topic:</b> Error message while exporting a Trados file to word<br/><b>Poster:</b> Lorenzo Rossi<br/><br/>When I try to export a translated file, Trados sends me following message:<br /><br />The target text could not be saved: A name must not begin with the character " Marjolein Snippe Scams http://tha.proz.com/post/3114037#3114037 Mon, 06 Jul 2026 06:48:00 +0000 <b>Forum:</b> Scams<br/><b>Topic:</b> New scammer using an address welocalizenetwork@gmail.com?<br/><b>Poster:</b> Marjolein Snippe<br/><b>Post title:</b> Definitely a scam<br/><br/>Welocalize employees do not use gmail addresses when representing Welocalize.<br />The company is real; the job offer is not. Luana YANG Scams http://tha.proz.com/post/3114035#3114035 Mon, 06 Jul 2026 02:37:00 +0000 <b>Forum:</b> Scams<br/><b>Topic:</b> New scammer using an address welocalizenetwork@gmail.com?<br/><b>Poster:</b> Luana YANG<br/><br/>I've got an email titled "Job Offer" on July 4th(Sat.) from the email address [email removed] , saying "we are Welocalize, a global leader in translation, localization, and AI data services," and looking for a translator. The email address is quite suspectable. Has anyone got contacted by the same person "Recruitment Team/Welocalize/Melanie Martinez/Project Co-ordinator"? ysun Chinese http://tha.proz.com/post/3114023#3114023 Sun, 05 Jul 2026 15:41:00 +0000 <b>Forum:</b> Chinese<br/><b>Topic:</b> “龙”的英文应该翻译成 Loong - 转发 (A Chinese Teacher Suggests that "Dragon" should be written as "Loong")<br/><b>Poster:</b> ysun<br/><b>Post title:</b> 这种 loong 急救，你还是留着自己用吧！<br/><br/>[quote]hj58 wrote:<br /><br />某一天，来救你的可能是 Loong[/quote]<br />这种绣花枕头式的急救体制我用不着。你还是留着自己用吧！<br /><br />才68岁的总理在上海患心梗，救护车不送他去治心脏病最擅长的中山医院，却送他去看中医，还吹什么吹！<br /> Gregor Trebec Money matters http://tha.proz.com/post/3114017#3114017 Sun, 05 Jul 2026 11:12:00 +0000 <b>Forum:</b> Money matters<br/><b>Topic:</b> Low prices but.... <br/><b>Poster:</b> Gregor Trebec<br/><b>Post title:</b> Well...<br/><br/>To save the world go into a bar. :D kd42 Money matters http://tha.proz.com/post/3114016#3114016 Sun, 05 Jul 2026 10:41:00 +0000 <b>Forum:</b> Money matters<br/><b>Topic:</b> Low prices but.... <br/><b>Poster:</b> kd42<br/><b>Post title:</b> The Prophecy<br/><br/>[quote]Gregor Trebec wrote:<br />I am not saying that 0,04 is OK! I am saying that you should plan ahead and predict. [/quote] <br />I predict. <br /><br />If you cannot get a job in a transportation company serving VIPs, you are going to end up in Uber or another $hitty slave company which is afloat and prospers only due to the continuous influx of naive idiots. If you don't want to be such a slave, change your occupation, become a barber, buy a food truck, learn plumbing. You are not going to be rich, but you will rise above the competition with desperate people willing to work for food.<br /><br />But even the "best" professions are at risk, because the entire continent is governed by idiots and is going down the drain. Maybe the best business decision today is to buy a rifle with much ammunition. expressisverbis Portuguese http://tha.proz.com/post/3114014#3114014 Sun, 05 Jul 2026 10:38:00 +0000 <b>Forum:</b> Portuguese<br/><b>Topic:</b> Será que a IA é surda?<br/><b>Poster:</b> expressisverbis<br/><b>Post title:</b> Mais uma da IA...<br/><br/>... que tenho apanhado em legendagem:<br />"To take a shower" foi traduzido em várias legendas num documentário como "tomar um chuveiro".<br />Talvez seja a própria IA que precise de tomar um bom banho... para lavar as traduções literais que faz.<br />Quando é que certas pessoas vão começar a convencer-se de que usar recursos automáticos em tradução sem revisão humana competente é altamente preocupante em qualquer sentido?!<br /> Gregor Trebec Money matters http://tha.proz.com/post/3114011#3114011 Sun, 05 Jul 2026 10:06:00 +0000 <b>Forum:</b> Money matters<br/><b>Topic:</b> Low prices but.... <br/><b>Poster:</b> Gregor Trebec<br/><b>Post title:</b> Well..<br/><br/>I am not saying that 0,04 is OK! I am saying that you should plan ahead and predict. kd42 Money matters http://tha.proz.com/post/3114007#3114007 Sun, 05 Jul 2026 09:07:00 +0000 <b>Forum:</b> Money matters<br/><b>Topic:</b> Low prices but.... <br/><b>Poster:</b> kd42<br/><b>Post title:</b> White overcoat detected<br/><br/>[quote]Gregor Trebec wrote:<br />The reality is, most of you don't know buiseness. If you pubblicly announce on your profile that your bare minimum is 0,06 than it will be automatically lowered by the client. Means, you are good for about 0,04. That's buiseness. It happenes to every item you sell, even on craigs list. [/quote] <br />1 - In Russian internet such statements have already been categorized as "You are all incurable fools, only I stand here in my white coat, clever and handsome".<br/><br/>2 - There was a Russian guy who got sick of the colleagues stating rates of 0.06-0.15 usd per word and being rejected for his own unreasonably high rates of 0.04 usd per word that he registered himself as a client, posted a few jobs and received hundreds of low-rate offers from the same elite expensive translators. This has been on Proz forever.<br /><br />2a - Sometimes I had too much work, so I looked for a good translator on Proz and offered work at a lower rate than stated in the profile of the good translator on Proz. My offer was always accepted, the work was always outsourced to a hungry student in Mykolaiv, the cr@ppy translation was returned unchecked, and they kept asking for more for quite a while.<br /><br />2b - There were times when a Global Agency sent me a job offer with low rates and difficult terms, which I declined, a bit later a Huge Agency sent me the same job offer with even lower rates and more difficult terms, which I declined, a bit later a Big Agency sent me the same job offer with even lower rates and more difficult terms, which I declined, a bit later a Small Agency sent me the same job offer with even lower rates and more difficult terms, which I declined, a bit later a Tiny Agency sent me the same job offer with horrific rates and more difficult terms, which I declined. (The above is an overlapping ideal combination, the real cases included only a part.) The thing is that they finally managed to find a "translator". This had to be a schoolboy saving for a new phone, living with his parents, using pirated software on his sister's laptop. The names of the end clients were Huge, very often HUUUUUUUUGE. Once a client whose job I rejected owing to low rates sent me the translation to check, which was garbage where Latin letters were simply replaced with Cyrillic, like this:<br />AC system operating manual<br />АЦ сыстем оператинг мануал<br /><br />The problem with translation is that the industry is "deregulated" -- i.e. it is a horrible mess dominated by greedy macaques. It will never improve, but it may backfire.<br /> Gregor Trebec Money matters http://tha.proz.com/post/3114002#3114002 Sun, 05 Jul 2026 08:27:00 +0000 <b>Forum:</b> Money matters<br/><b>Topic:</b> Low prices but.... <br/><b>Poster:</b> Gregor Trebec<br/><b>Post title:</b> Well...<br/><br/>The reality is, most of you don't know buiseness. If you pubblicly announce on your profile that your bare minimum is 0,06 than it will be automatically lowered by the client. Means, you are good for about 0,04. That's buiseness. It happenes to every item you sell, even on craigs list. hj58 Chinese http://tha.proz.com/post/3113992#3113992 Sat, 04 Jul 2026 23:33:00 +0000 <b>Forum:</b> Chinese<br/><b>Topic:</b> “龙”的英文应该翻译成 Loong - 转发 (A Chinese Teacher Suggests that "Dragon" should be written as "Loong")<br/><b>Poster:</b> hj58<br/><b>Post title:</b> 某一天，来救你的可能是 Loong<br/><br/>中国消防救援学院等协同研发“Loong 应急救援医学课程体系”<br /> [url removed] <br/><br/>　　在大安全、大应急的时代背景下，中国消防救援学院联合专业医疗机构新红医护士护理集团协同研发的“龙应急救援医学课程体系”近日正式落地应用。该体系创新性地将消防医疗救援与专业医疗救护深度融合，依托专属教材编写、标准化教案打磨及龙应急救援医学课程体系实训技术创新，打造出“教、研、战”一体化的教学新模式。此举不仅有效填补了复杂应急救援场景下医疗处置的教学空白，更通过湖南实地试讲与北京全国师资研修班实现了教研成果的高效转化。这一体系的诞生，是消防救援教育主动顺应时代之变的重要举措，为培养“懂救援、精救护”的新时代复合型应急救援人才奠定了坚实基础，对全面提升我国复杂灾害事故的综合救援效能具有深远的时代意义。（LOONG应急救援医学，2026年7月2日）